امام موسي صدر و روش تفسير سياسي-اجتماعي شيعي از قرآن در جامعه متكثر

جامعه لبنان در خاورميانه به‌خاطر زيست‌بوم پيروان اديان مختلف، جامعه‌اي متكثر محسوب مي‌گردد و اين فرصتي مناسب براي‌ شناخت شهروندان و پيروان اديان، مذاهب و اقوام از يكديگر است‌. از سوي ديگر اين جوامع مستعد تنش ها و منازعه‌هاي ديني، مذهبي و قومي نيز هستند. از ديگر ويژگي‌هاي اين جوامع، داشتن شكاف‌هاي متراكم‌ اجتماعي است. نقش نخبگان فكري و مذهبي در ايجاد تعامل، هم‌افزايي و همزيستي مسالمت‌آميز يا‌ به عكس ايجاد تقابل، منازعه و فرسايشِ منابع بالفعل و بالقوه جامعه، بسيار مهم و اساسي است. امام موسي صدر يكي از شاخص‌ترين رهبران شيعه در تاريخ معاصر است كه با اتكا به سازوكار «اجتهاد پويا» و به‌كارگيري روشي جديد در قرآن‌پژوهي و ارائه تفسيرهاي اجتماعي - سياسي از قرآن، علاوه بر هويت‌بخشي به شيعيان لبنان در سطح ملي، منطقه‌اي و بين‌المللي، به تعامل، هم‌افزايي و گفت‌وگو بين اديان، مذاهب و اقوام همت گماشت و تجربه اي موفق و قابل ‌تعميم به جهان اسلام و در سطح جهان ارائه داد. ايشان الگوي تعاملي خود را بر اساس تفسير عقلاني از قرآن و بر اساس نيازها، معضلات و مسئله‌هاي جهان اسلام و جامعه لبنان راهبردي كرد. با چنين رويكردي پرسش اصلي اين است كه روش قرآن‌پژوهي و راهبرد قرآني امام موسي صدر براي توسعه‌ جامعه لبنان، جامعه‌ شيعيان و جهان‌ اسلام چيست؟ مدعاي مقاله اين است كه مهم‌ترين راهبرد قرآني ايشان گفت‌وگوي دائمي در عرصه‌ عمومي و استفاده از تجربه‌ زيسته بشر در گستره‌ تاريخ اجتماعي انسان، براي تبديل پيام‌هاي اجتماعي قرآن به نهادهاي راهبردي در جامعه است؛ از جمله مسئله احسان اجتماعي، دفاع مشروع، نقش برابر همه‌ اقوام و اديان در اداره جامعه و به تعبير ديگر، حكمراني بر اساس خرد و مشاركت جمعي و چگونگي فعال ‌كردن ظرفيت‌هاي  اقتصادي، اجتماعي، سياسي جامعه براي بهبود و ارتقاي سطح زندگي و توانمندسازي مردم.