تبيين راهبردهاي مفهومي و راهكارهاي عملي مطلوب در معماري مسجد -مدرسه‌ها براساس روايات شيعه

آموزه هاي شيعي منبعث از قرآن مجيد و در كلام معصومان (ع) راهبردهاي مفهومي و عملي مشخصي را به صورت اصولي فرازماني و فرامكاني ارائه داده كه قابل بهره‌برداري است. يكي از فضاهاي معماري و شهري كه از ديرباز منعكس‌كننده ايدئولوژي نظام هاي حاكم بوده، مسجد - مدرسه است. چون با بررسي پژوهش هاي انجام شده چگونگي تأثير مهم‌ترين اصول معماري اسلامي - ايراني (مسجدمحوري، آموزش‌محوري، محله‌محوري، درون‌گرايي و طبيعت‌محوري) بر كالبد معماري مسجد - مدرسه ها به طور واضح تبيين نشده، اين پژوهش به تبيين راهكارها و راهبردهاي مطلوب پنج اصل مستخرج از منابع شيعي و بر اساس روايات اهل‌بيت پرداخته كه از مهم ترين اصول معماري اسلامي - ايراني است. در اين مقاله روايات شيعي به مثابه متغير مستقلي است كه بر ساختار كالبدي مسجد - مدرسه ها به عنوان متغير وابسته مؤثر واقع مي شود. هدف اين پژوهش شناسايي ارزش ها، اصول معماري اسلامي - ايراني و تشريح راهكارهاي تحقق بخشي آنها در معماري مسجد - مدرسه ها بر اساس روايات شيعه است. روش تحقيق به لحاظ نوع داده ها كيفي و كمي (تركيبي)، به لحاظ نوع نتايج توصيفي - تحليلي و به لحاظ رهيافت تاريخي - تفسيري است. پنج اصل مزبور از مهم ترين اصول معماري و شهرسازي اسلامي ايراني بر اساس روايات شيعه در مطالعات اوليه در ميان صاحب نظران داراي اولويت ديده شد. براي تبيين راهبردها و راهكارهاي مطلوب، در چهار مسجد - مدرسه تاريخي در دوره هاي اسلامي (سلجوقي، تيموري، صفوي و قاجار) كه به طور هدفمند انتخاب شدند، اين پنج اصل مورد تحليل و ارزيابي قرار گرفت.