مقايسۀ ديدگاه فرهنگي در داستان شيخ صنعان به دو روايت فولكلور كُردي و كلاسيك فارسي

فرهنگ در بردارندۀ مباحث مختلفي است، به‌‌ويژه اگر بخواهيم داستاني را با راويان متعدد از جنبۀ فرهنگي بررسي كنيم؛ چرا كه موضع جغرافيايي و فرهنگ زيست‌محيطي راوي و فرهنگ نخستين گويندۀ داستان مجهول يا معلوم در شكل‌گيري و ساختار داستان در هر دو ادب عامه و كلاسيك نقش اساسي و مهمي را ايفا كرده‌اند. پژوهش حاضر با هدف مقايسۀ دو روايت از شيخ صنعان كُردي و فارسي از ديدگاه فرهنگي با تفحص در دو مأخذ متفاوت و قابل تأمل (ادب عامه و كلاسيك) براي تبيين اشتراكات و افتراقات فرهنگي در آنها با استفاده از روش توصيفي ـ تطبيقي توانسته از منظر مذكور به جمع­‌بندي داستان بپردازد و داده‌ها را با ارائۀ جامعه و نمونۀ آماري، به ‌شيوۀ علمي مقايسه و به نتيجه برساند. راويان اين دو روايت هر دو ايراني بوده‌اند، يكي فارسي‌زبان، در قرن ششم هجري و ديگري كُردزبان، از هشتاد سال پيش. با توجه به دستاوردهاي پژوهشگران، داستان مذكور با صبغۀ عرفان اسلامي پيش از عطار رواج داشته ‌است و چه بسا آبشخور آن از چشمۀ زايندۀ فولكلور پس از اسلام بوده باشد. هنگامي بحث از ادب عامه در تلفيق با موسيقي مقامي پيش مي‌­آيد، براي تعيين پيشينۀ آن ناگزير از موسيقي‌شناسي قومي (اتنوموزيكولوژي) خواهيم بود؛ لذا پژوهش مستلزم تحقيق گسترده‌تري خواهد شد. عناصر فرهنگي در ساختار داستان مذكور در بيان مقاصد عاليۀ عرفاني موضوع ديگري است كه در لابه‌لاي اين روايت‌هاي غنايي-عرفاني و حفظ جذابيت‌­هاي روايتگري در شيوۀ بيان راويان و تأثير فرهنگ عصر راوي بر داستان، سبب تقسيم‌بندي­هاي بديعي در شناخت فرهنگي داستان مي‌شود.