آزادي تراژيك، امكان تحقّق خودآگاهي هگلي در آخرين انار دنيا

آخرين انار دنيا با عنوان اصلي (كُردي) دواهه­‌مين هه‌­ناري دونيا، رماني است از بختيار علي، نويسندۀ مشهور كُرد كه با بهره‌گيري از درون‌مايۀ «جنگ» زواياي فلسفي بسياري را در خود جاي داده است. بديهي است درون­‌مايۀ جنگ اغلب در آثار هنرمندان به پيام صلح بدل مي‌­شود. به نظر مي­‌رسد نويسندۀ فلسفي‌­انديش اين رمان، پيام صلح را افزون بر نقد محتوايي جنگ، در يكي از جامع­ترين ساختارهاي فلسفي جنگ يعني: گفتار «خدايگان و بنده»ي هگل و نتيجۀ منطقي اين ديالكتيك يعني: خودآگاهي و آزادي نهاده است. اين پژوهش با رويكردي تحليلي- توصيفي، ديالكتيك خدايگان و بنده را در اين رمان در خلال ديدار و گفت‌وگوي دو تن از شخصيت‌هاي اصلي داستان، يعقوب صنوبر و مظفر صبحدم، در سه مرحله مورد بررسي قرار داده است. نتيجۀ بررسي‌ها حاكي از آن است كه اگرچه اين ديالكتيك براي قهرمان داستان چونان «بنده»، در نهايت تا مرحلۀ آزادي ذهني پيش مي­‌رود و آنگاه بدون تحقّقي عيني پايان مي­‌يابد، اما اين آزادي سرانجام در بينش و كنشي تراژيك در مؤلّفه‌­هاي اعتباربخشي به زندگي زميني و تنانگي، صيرورت و غايت‌ناباوري و معناگريزي و جزميت‌ستيزي به تحقّق و نمود بيروني مي­‌رسد كه مي­‌توان آن را «آزادي تراژيك» ناميد.