مطالعه تركيب‌‌پذيري و هتروزيس صفات مهم گوجه فرنگي با استفاده از روش تجزيه داي‌‌آلل

به‌‌منظور مطالعه تركيب‌‌پذيري عمومي و خصوصي و هتروزيس شش لاين گوجه فرنگي، از يك طرح داي‌‌آلل 6×6 استفاده شد. والدين تلاقي‌‌ها، لاين‌‌هاي 486(P1)، 208 (P2)، 151.6 (P3) Kim  (P4)، 1010 (P5) و 542 (P6) با ويژگي‌‌هاي متفاوت از نظر عملكرد و ساير صفات مورد مطالعه بودند كه از بخش سبزي و صيفي موسسه تحقيقات اصلاح و تهيه نهال و بذر كشور تهيه شدند. والدين به‌‌همراه 15 دورگ F1 حاصل از تلاقي‌‌هاي داي‌‌آلل يك‌‌طرفه آنها (در مجموع 21 نژادگان‌) در قالب طرح بلوك‌‌هاي كامل تصادفي با سه تكرار در مزرعه تحقيقاتي مركز تحقيقات كشاورزي و منابع طبيعي استان قزوين در بهار سال 1399 كشت و صفات عملكرد ميوه، تعداد ميوه در بوته، وزن ميوه و درصد مواد محلول اندازه‌‌گيري شدند. نتايج تجزيه واريانس داده‌‌ها در قالب روش دوم گريفينگ با فرض والدين ثابت نشان‌‌ داد كه تفاوت بين نژادگان‌‌‌ها و همچنين تفاوت بين تركيب‌‌پذيري عمومي والدين و خصوصي دورگه‌ها در تمامي صفات معني‌‌دار بود كه نشان‌‌دهنده نقش هر دو اثر افزايشي و غير افزايشي ژن‌‌ها در توارث صفات بود. نسبت بيكر و نيز نسبت هانگ و هالند براي تمامي صفات مورد مطالعه نيز بين نيم تا يك به‌‌دست آمد كه نشان دهنده نقش هر دو اثر افزايشي و غيرافزايشي ژن‌ها با سهم بيشتر اثر افزايشي در كنترل تمامي صفات بود. مقايسه والدين و تلاقي‌‌ها نشان داد كه لاين Kim براي صفات عملكرد ميوه و تعداد ميوه در بوته، لاين 1010 براي وزن ميوه و لاين 468 براي درصد املاح محلول، داراي بالاترين تركيب‌‌پذيري عمومي مثبت و معني‌‌دار و تلاقي 1010 × 151.6 براي صفات عملكرد ميوه و وزن ميوه، تلاقيKim × 542  براي تعداد ميوه در بوته و تلاقي 151.6 × Kim براي درصد املاح محلول داراي بالاترين تركيب‌‌پذيري خصوصي مثبت و معني‌‌دار بودند. در مجموع نتايج اين آزمايش نشان داد كه تلاقي‌‌هاي 208×151.6 و 151.6×1010 براي عملكرد ميوه، 1010×542 براي تعداد ميوه در بوته و 208×151.6 براي درصد املاح محلول، بالاترين ميزان هتروزيس مثبت و معني‌‌دار را نسبت به والد برتر خود داشتند و ارزشمندترين تلاقي‌‌ها در اين آزمايش بودند، اما براي صفت وزن ميوه، فقط تلاقي 468×151.6 داراي هتروزيس مثبت و معني‌‌دار نسبت به متوسط والدين بود.