تحليل تغييرات زماني و مكاني مورفومتري اشكال خندقي در استان البرز (مناطق اسماعيل‌آباد و نجم‌آباد)

فرسايش خندقي از اشكال خطي و پيشرونده فرسايش آبي است كه در تخريب اراضي نقش گسترده‌اي دارد. فرايند عمده رشد خندق‌ها، رشد بالاكند خندق است كه پايش رشد و گسترش آنها براي حفاظت خاك امري ضروري است. پژوهش حاضر با استفاده از پيمايش در مناطق اسماعيل آباد و نجم آباد (استان البرز)، با انتخاب سي خندق دايمي و تهيه نقشه اوليه پراكنش خندق‌ها انجام شد. با استفاده از عكس‌هاي هوايي سال 1367 و 1378، پيمايش ميداني و برداشت موقعيت بالاكند خندق‌ها در سال 1396، رشد خندق‌ها طي سه دوره     1378-1367، 1396-1378 و 1396-1367 با پيمايش ميداني و ارتوفتوكردن عكس هاي هوايي برآورد شد. نتايج برآورد رشد نشان داد كه ميانگين رشد طولي در سال هاي 1378-1367، 1396-1378 و 1396-1367 به ترتيب 1.24، 1.18 و 1.2 متر در سال در منطقه اسماعيل‌آباد و 75.03، 30.78 و 3.75 متر در سال در منطقه نجم‌آباد است. ميانگين رشد سطحي نيز به ترتيب 4.96، 4.46 و 4.65 متر مربع در سال در منطقه اسماعيل‌آباد و 464.2، 18.7 و 187.7 متر مربع در سال در منطقه نجم‌آباد است. همچنين ميانگين رشد حجمي به ترتيب 4.59، 3.38 و 3.84 مترمكعب در سال در منطقه اسماعيل آباد و 513.86، 20.70 و 207.76 مترمكعب در سال در منطقه نجم‌آباد است. رشد حجمي خندق‌هاي اسماعيل آباد و نجم‌آباد طي دوره زماني 78-67 (يازده سال) به ترتيب 45.31% و 82.93% است. همچنين رشد حجمي خندق‌ها طي دوره زماني 96-78 (هيجده سال) به ترتيب 54.69% و 6.18% در دو منطقه اسماعيل آباد و نجم‌آباد است. ميانگين رشد خندق در مقياس زماني بلندمدت (1396-1367)، بيش از دوره زماني كوتاه مدت (1378-1396) است كه مي‌تواند به دليل رشد بيشتر خندق در فاز اوليه تشكيل، تغيير كاربري و بارش شديد با دوره بازگشت طولاني باشد. با توجه به نتايج تجزيه همبستگي بين رشد خندق و عوامل محيطي مشخص شد كه متغيرهاي درصد رس، طول خندق، SAR، مساحت آبخيز بالادست و سطح جاده بيشترين نقش را بر رشد طولي داشته است. دركنار عوامل محيطي، انسان و فعاليت‌هاي عمراني نيز بر توسعه خندق تأثير داشته است.