كمي سازي تغييرات ژئومورفولوژيك رودخانه سفيدرود و بررسي ارتباط آن با ويژگي‌هاي هيدروليكي سيلاب

رودخانه ها سيستم هاي ديناميك ژئومورفولوژيك هستند كه دائماً در حال تغيير و تحول مي باشند. اين تغيير و تحولات بسته به شرايط توپوگرافيك، ژئومورفولوژيك، هيدرولوژيك و هيدروليك متفاوت است. پژوهش حاضر با هدف كمي سازي تغييرات ژئومورفولوژيك رودخانه در سه بازه تقريباً 25 كيلومتري در طول رودخانه سفيدرود در استان هاي كردستان - بازه يساول؛ زنجان - بازه گيلوان و مازندران - بازه آستانه بررسي و ارتباط آن ها با شدت سيلاب انجام شده است. شدت سيلاب از تركيب عمق و سرعت سيلاب با دوره بازگشت 25 ساله با مدلسازي هيدروليكي به وسيله نرم افزار HEC RAS در بازه هاي مورد مطالعه بدست آمد. چهار شاخص شرياني كانال (B)، سينوسيته كانال (P)، نرخ جابجايي جانبي(RM) و پايداري كانال رودخانه(S) در بازه هاي مورد مطالعه بدست آمدند.  نتايج حاصل مؤيد آن است كه شاخص شرياني بازه يساول به دليل دخالت هاي كم تر انسان و وجود پشته هاي رسوبي و جريانات چند شاخه بيشتر از دو بازه ديگر است. شاخص سينوسيته بازه آستانه به دليل مورفولوژي جلگه اي كناره ها بالاتر بود و ميزان جابجايي جانبي اين بازه نيز تحت تأثير همان عامل بيشتر بود. دوبازه گيلوان و يساول به دليل محدود بودن كناره ها پايداري بيش تر و سينوسيته و جابجايي جانبي كم تري داشتند. نتايج بررسي ارتباط شاخص هاي ژئوموفولوژيك رودخانه با شدت سيلاب با دوره بازگشت هاي ميان مدت نشان داد كه برخلاف انتظار، در نواحي با شدت سيلاب بيشتر تغييرات كانال رودخانه كمتر است. كه دلايل عمده آن را مي توان با تأثيرگذاري هندسه مقطع كانال و شيب طولي كانال رودخانه مرتبط دانست. چرا كه از نظر مورفولوژيك در نواحي عميق كانال رودخانه، امكان جابجايي كم تر است لذا رودخانه پايدارتر مي باشد. همچنين در شيب هاي تند جريان رودخانه اعم از پايه و سيلابي سرعت و در نتيجه شدت بيشتري دارد و كانال را بيشتر حفر مي كند. كانال عميق تر قاعدتاً توانايي عبور سيلاب هاي با دوره بازگشت كم تر را دارد و امكان سرريز شدن آب به اراضي مجاور و ايجاد مسيرهاي جديد كاهش مي يابد.