بررسي مقايسه اي مفهوم و جايگاه «حاكميت» در سامانه نظري ابن خلدون و نوربرت الياس

«حاكميت»، در زمره مفاهيمي است كه همواره در مركز بحث و تحليل و انديشه ورزي مكاتب، متفكرين و نظريه پردازان علوم اجتماعي قرار داشته است. هدف پژوهش پيش رو، بررسي آراء و انديشه هاي دو متفكر بزرگ جامعه شناسي از دو سنت نظري اسلامي و غربي يعني ابن خلدون و نوربرت الياس، در خصوص پيدايش، پايايي و فروپاشي حاكميت تمدن ها است كه مضامين نظري و يافته هاي كاربردي ارزشمندي در اختيار علاقه مندان اين حوزه نظري و مفهومي قرار مي‌دهد. از اين رو پرسش اصلي پژوهش حاضر اين است كه «حاكميت» از حيث مفهومي و عملكردي چه شَان و جايگاهي در انديشه ابن خلدون و نوربرت الياس دارد؟ جهت پاسخگويي به پرسش فوق تلاش مي گردد با اتكاء به روش مقايسه اي، وجوه تمايز و تشابه اين مفهوم در سامانه نظري اين دو متفكر شناسايي و دستاوردهاي كاربردي آن عرضه گردد. يافته هاي پژوهش نشان مي دهد كه هر دو انديشمند از منظر جامعه شناسي تاريخي، رويكردي «تكويني» به پديده ها و تحولات اجتماعي از جمله امر «حاكميت» و دگرديسي آن دارند و هر دو بر يك قاعده عمومي در مورد حاكميت پاي مي فشارند و آن اين است كه وقتي قلمرو حاكميتي تا حد زيادي گسترش يافت، به فعال شدن نيروهاي گريز از مركز منجر مي شود و آنگاه زمانه زوال و فروپاشي آن حاكميت آغاز مي گردد. پژوهش از نوع مطالعات بنيادي نظري، روش تحليل آن، روش مقايسه اي و با بهره گيري از منابع كتابخانه اي (كتب و مقالات تخصصي) انجام گرفته است.