تحليلي بر پيامدهاي الگوي آمرانه با نگاه به اصلاحات نايب السلطنه عباس ميرزا قاجار

همچون ساير اصلاحات عمودي، اصلاحات عباس ميرزا نايب‌السلطنه رويكردي آمرانه داشت. اين شيوه فوري و تنها راه شناخته شده در ساختار اتحاديه ايلي مبتني بر تغلّب بود. در الگوي آمرانه متكي بر كيش شخصيت، كاريزماي فردي نقش مهمي داشت. بر اساس يافته‌هاي اين مطالعه، عوارض ناشي از/منتج به چنين الگويي، پديداري رويكردي متناقض و مانعي براي اصلاحات بود. تكيه بر كيش شخصيت تكيه بر سنت و در تضاد با ماهيت متكثر نوگرايي است. به دليل تكرار اين رويكرد، ارائه تعريف روشني از الگوي آمرانه دوره فتحعلي شاه به عنوان نقطه عزيمت نوگرايي غربگرا، براي يافتن انگيزه‌ها و راهكارها ضروري است. كوشش در اثبات اين ادعاست كه عوارض ناشي از الگوي آمرانه شامل عدم اراده براي گذار از سنت‌هاي ناكارآمد، نبود رويكردي مدون بر اين مبنا، و توسل به سنت براي گذار از آن، دستاوردهاي اصلاحات را مخدوش كرد. درواقع فقدان بوروكراسي مستقل، متعهد و مستند، نه تنها به رويكرد صرفا نظامي و رقابتي دامن زد، بلكه با وابستگي به ابزار و انديشه‌هاي سنتي در همان سنت‌ها محصور ماند. يك آسيب‌شناسي تاريخي براي ارائه الگويي كلي از موانع و دلايل، اولين قدم براي گذار از چنين پديده‌ايي است و همچنين دانش مفيدي را براي گذار از وضعيت انقباضي حاصله فراهم مي‌كند.