ارزيابي اروگرافي مؤثر بر بارش در نواحي شمال ايران

ميزان افزايش بارش با ارتفاع، به‌عنوان گراديان بارش شناخته مي‌شود كه در مطالعات مربوط به پيش‌بيني‌هاي هيدرولوژيكي حوضه‌هاي كوهستاني و مديريت منابع آب حوزه‌هاي آبخيز نقش اساسي دارند. در اين مطالعه، به‌منظور بررسي تغييرات توپوگرافي زمين بر تشكيل و الگوي حركتي بارش، از داده‌هاي شبكه‌اي ميانگين بارش ماهواره IMERG V06 و نقشه‌ مدل رقومي ارتفاعي 0/1 درجه گراديان بارشي براي هشت جهت اصلي يا كدنويسي در محيط پايتون رشته‌كوه‌هاي البرز استخراج شد. سپس به‌منظور تعين الگوي حركتي بارش پروفيل‌هاي طولي و عرضي استفاده شد. نتايج نشان داد كه بيش‌ترين گراديان بارش (گراديان مثبت) مربوط به شمال شرقي استان گلستان به ميزان 0/44 ميلي‌متر به‌ازاي افزايش هر متر در ارتفاع بوده است. همچنين جنوب شرقي سمنان داراي گراديان منفي به ميزان 1/91 ميلي‌متر كاهش در بارش به‌ازاي هر متر افزايش در ارتفاع بوده است. علاوه بر آن، دو جهت شمالي و جنوبي در سطح معني‌داري 0/01 به‌ترتيب با 16/8و 25/4درصد بيش‌ترين تأثير را بر گراديان بارش داشته است. در دامنه‌هاي شمالي، يك همبستگي منفي بين ميزان بارش و طول جغرافيايي مشاهده‌شده است، به‌طوري‌كه در دامنه‌ شمالي با افزايش طول جغرافيايي از ميزان بارش كاسته شده است. در مقابل يك همبستگي مثبت بين عرض‌ جغرافيايي و بارش وجود دارد، به‌طوري‌كه عرض جغرافيايي بالاتر با افزايش سطوح بارش همراه است. با توجه به رفتار پيچيده بارش در مناطق كوهستاني تعيين يك الگوي كلي به‌دليل دخالت عوامل مختلف انساني، اقليمي و زميني ‌كار دشواري است ولي درك الگوهاي بارشي در فرآيندهاي تصميم‌گيري مي‌تواند به مديران منابع آب كمك كند.