تبيين مدل مفهومي مديريت بحران در بازارهاي تاريخي با استفاده از روش تحقيق آميخته (نمونه موردي: بازار تاريخي تبريز)

يكي از اصلي‌ترين دغدغه‌هاي متخصصين شهري در حوزه مديريت بحران در رابطه با بافت‌هاي تاريخي است كه به علت فرسودگي نسبي كالبدي معمولاً در بحران‌هايي نظير زلزله، سيل و يا آتش‌سوزي آسيب‌پذيرتر و شكننده‌تر بوده و بديهي است كه لزوم برنامه‌ريزي مناسب به‌منظور مديريت هدفمند اين مجموعه‌هاي تاريخي مي‌بايست سرلوحه اصلي مديران چنين آثار ارزشمندي بوده تا مانع از بروز حوادث جبران‌ناپذير و وحشتناك شده تا علاوه بر مهار مخاطرات جاني بسياري از آثار ارزشمندي كه هويت و شناسنامه فرهنگي هر جامعه محسوب مي‌شود تخريب نشود. هدف از تحقيق حاضر، در وهله اول ارائه مدلي مبتني بر رويكرد مشاركتي در حل مشكلات مربوط به مديريت بحران در بازارهاي تاريخي و سپس، در مرحله بعدي، بررسي ضريب اهميت مخاطرات موجود در سطح بازار تاريخي تبريز و در نهايت اولويت‌بندي زيرفضاهاي مجموعه بازار تبريز بر اساس نظر خبرگان و با استفاده از روش تحليلي سلسله‌مراتب (دلفي خبرگان) است. پژوهش حاضر از روش آميخته (تركيبي) و با تكيه بر هر دو نوع رويكرد كيفي و كمّي براي رسيدن به اهداف مطرح‌شده بهره برده و به گردآوري و جمع‌بندي، تحليل محتواي يافته‌ها با استفاده از هر دو نوع رويكرد اشاره‌شده، پرداخته است. در نهايت، 4 مؤلفه برخاسته از خروجي مصاحبه‌هاي صورت گرفته با متخصصين حوزه، در بخشِ روش تحقيق كيفي، نشان مي‌دهد مديريت بحران بازار تاريخي تبريز، بدون مشاركت بازاريان و كسبه غيرقابل‌حل بوده و در نهايت اين امر، خود، به چهار عامل اساسي (رضايتمندي، آگاهي، تعاملات اجتماعي و اعتماد) پيوند مي‌خورد كه همگي در قالب «مؤلفه مردم» در كنار دو مؤلفه «ساختار دولت» و همچنين «فضا» قابل رصد است و سه‌گانه مشاركت در بازار تاريخي تبريز را شكل مي‌دهد. نتايج بخش مطالعات كمّي تحقيق حاكي از آن است كه به ترتيب سه مخاطره زلزله با ضريب وزني (0.188)، تخريب عمدي سازه توسط بازاريان و كسبه با ضريب وزني (0.173) و در نهايت مخاطرات ناشي از آتش‌سوزي با ضريب وزني (0.142) در اولويت اول تا سوم قرار گرفتند.