بررسي فقهي قاعده‌ي ارشاد جاهل و نقش آن در تربيت فرزند

قاعده ارشاد جاهل يكي از قواعد عامّ فقهي است كه در فقه كاربرد دارد. براساس اين قاعده، ارشاد كساني كه در اصول دين و احكام شريعت جاهل هستند، بر عالمان واجب است. براي اثبات وجوب ارشاد جاهل، ادلّه ديني و عقلي متعددي وجود دارد كه فقهاء به آن استناد كرده‌اند. ارشاد جاهل به دو قسم تقسيم مي‌شود: ارشاد در احكام و ارشاد در موضوعات. سوال اصلي اين پژوهش آن است كه قلمرو قاعده ارشاد كجاست و اين قاعده در حوزه احكام و موضوعات، چه تكليفي براي عالمان، نسبت به جاهلان ايجاد مي‌كند و چه نقشي در حكم تربيت فرزندان دارد؟ روش تحقيق اين پژوهش براساس نحوه اجرا، توصيفي- تحليلي مي‌باشد و براساس روش گردآوري اطلاعات، از طريق مراجعه به كتب فقهاء و بررسي آيات و روايات صورت گرفته است. ارشاد جاهل در احكام واجب است امّا در وجوب ارشاد در موضوعات نمي‌توان حكم كلي به وجوب كرد مگر موضوعاتي كه در خطابات شرعي توجه ويژه‌اي به آن‌ها شده است. امور مهمي‌‌مانند جان، آبرو و اموال خطير كه خداوند نسبت به آن‌ها اهتمام ورزيده است. يكي از كاربرد‌هاي مهمّ قاعده ارشاد جاهل، در موضوع خانواده و تربيت فرزندان مي‌باشد كه براساس آن ارشاد فرزندان پس از بلوغ برعهده والدين واجب مي‌باشد. امّا استفاده از اين قاعده قبل از بلوغ، محل ترديد است و صرفاً نسبت به احكام و موضوعاتي كه براي تاديب و هدايت فرزندان لازم است، مي‌توان حكم وجوب را محقق دانست. همچنين شموليت قاعده فقط ناظر به والدين نيست بلكه بقيه نهادهاي جامعه نسبت به تعليم كودكان وظيفه دارند.تعليم بعضي احكام و موضوعاتي كه براي تأديب و هدايت فرزندان در سنّ قبل از بلوغ لازم است، مورد توجه خداوند قرار گرفته است و با توجه به ادلّه‌ي فقهي، وجوب ارشاد آن‌ها فهميده مي‌گردد.