مدل سازي و سطح‌بندي مقولات مؤثر بر فرم چشم‌انداز جغرافيايي جهان

چشم‌اندازها را نمي‌توان تنها بسامدهاي مبهم جغرافيايي كه به وسيلۀ روش‌هاي عيني، قابل توصيف باشند، تبيين  كرد، بلكه آنها سوبژه‌هاي واقعي قابل مشاهده و تجربۀ ذهني هستند كه با دريافت هنري و زيباشناختي، تجزيه، تحليل و مقايسه، قابل استنباط هستند. بدين سان مي‌توان شناخت عناصر پيدايي، شكل‌گيري و توسعۀ هر چشم‌اندازي را آينۀ تمام‌نماي دانش، فرهنگ و ادراكات بشري در جغرافيا دانست. مبني بر چنين برداشتي است كه در پژوهش حاضر سعي بر آن است كه با تلفيقي از تكنيك‌هاي تحليل محتواي عمقي و عمليات نرم مبتني بر فلسفۀ تفسيرگرايي با رويكرد كيفي-كمي  به سؤال چرايي پيدايش هر چشم‌انداز جغرافيايي(شهري) پرداخته شود. بدين ترتيب با تحليل محتواي منابع چاپي در اين حيطه  14 مقوله استخراج گرديد، كه متخصصان با استفاده از پرسشنامۀ ارزيابي به سؤالات مربوط به نقش هر يك از مقولات پاسخ دادند. در نهايت پس از جمع‌آوري پرسشنامه‌ها از ميان 10 متخصص علوم جغرافيا  با  كمك تكنيك  ديمتل فازي روابط موجود مابين مقولات مورد تجزيه و تحليل قرار گرفت و سرانجام به سبب نقص اين تكنيك در سطح بندي، به كمك تكنيك ساختاري تفسيري سطوح اثرگذاري مابين مقولات مشخص گرديد. نتايج بيانگر آن است كه مقولۀ جهان‌بيني به‌عنوان متغير مستقل سيستم چشم‌انداز جغرافيايي مطرح مي‌شود. در سطوح ديگر، آگاهي، انديشۀ فلسفي و انديشۀ سياسي جامعۀ مدني قرار دارند كه بعنوان مبنايي براي چشم‌انداز جغرافيايي محسوب مي‌شوند. در اين ميان متغيرهاي چشم‌انداز زمينه‌اي، حكمروايي، ابعاد فرهنگي، بستر اجتماعي بعنوان متغير تعدليگر سيستم چشم‌انداز جغرافيايي تعريف مي گردند. از تعامل مجموعه متغيرهاي ذكر شده، متغيرهايي چون  سازماندهي فضاي زيستي، خوانش فضاي زيستي، توافق حوزۀ عمومي و خصوصي و تاب‌آوري اجتماعي حاصل مي‌شود.