نقش پيشگويانه روياء و مشروعيت در تاريخ ايران ( در سده هاي چهارم و پنجم)

حكومت هاي ايراني سده هاي ميانۀ اسلامي (قرون 4 تا 9ق) با انواعي از نيازها و در عين حال چالش هاي سياسي مواجه بودند. از اين رو، سلاطين و متفكران پيراموني شان از هر وسيله اي براي حفظ و تحكيم پايه هاي قدرت و غلبه بر موانع سياسي و مشكلات احتمالي بهره مي بردند. در همين زمينه رؤيا و تظاهر به خواب ديدن به عنوان ابزار برقراري ارتباط با مبدأ غيب و الهام از عالم قدسي ـ ماورايي و در قالب پيشگويي مورد توجه آنان بود. اين پژوهش به روش توصيفي ـ تحليلي در پي پاسخ به اين پرسش بنيادين است كه ميان نقش پيشگويانۀ رؤيا و مشروعيت در سده هاي چهارم و پنجم هجري چه رابطه اي وجود دارد؟ يافته هاي پژوهش نشان مي دهند مواجهه با چالش هاي مشروعيتي يكي از دغدغه هاي اساسي حكومت هاي ايراني در اين مقطع بوده و در همين زمينه القا و تبليغ پيشگويي آيندۀ سياسي حكومت ها و رهبران آنان از راه الهامات غيبي و در قالب رؤيا در دستور كار صاحبان قدرت و متفكران قرار داشته است. تولد و در عين حال زنده ماندن رهبران آن هم در ميان انبوهي از ترديدها، نيل ناباورانه به قدرت و تأسيس و تداوم حكومت و فرمانروايي، توسعۀ قلمرو، سركوب و حتّي سقوط دشمنان و نيز برخورداري از عمر طولاني براساس تقدير و سرنوشت و مطابق قضا و قدر الهي محتواي اين رؤياها با مضمون پيشگويانه بود. بسياري از رؤياها به آغاز شكل گيري حكومت حاكمان مي پردازند كه خود از ديدگاه توجيه قدرت گيري قابل تحليل است. تعدادي نيز دربارۀ اواخر حكومت ها و از منظر توجيه زوال آنان مطرح هستند. ضمناً براي رفع هر گونه ترديد و در عين حال اثرگذاري بيشتر بر اذهان عمومي، استفاده از نمادهاي پرمفهوم و در عين حال مؤيّد مفاهيم نهفتۀ پيشگويانه در رؤيا در دستور كار قرار داشته است كه البته با توجه به اشتراك قابل توجه رؤياها در كاربست اين نمادها، مي تواند نشاني بر جعلي بودن آنها باشد.