تحليل تقابل‌هاي دوگانۀ مفاهيم مرتبط با شادي و غم در قرآن

پژوهش حاضر با هدف شناخت و درك بهتر معنا و مراد خداوند از دو مفهوم شادي و غم، با رويكرد تفسيري و با استفاده از منطق تقابل هاي دوگانه در ساختارگرايي، تقابل مفاهيم مرتبط با شادي و غم در قرآن را بررسي كرده است. از بررسي 29 نمونه از آيات به همراه سياق كاربردي آن ها در موضوع شادي و غم، چهار دسته معنا به دست آمده است: شادي با مؤلّفۀ معنايي مثبت، غم با مؤلّفۀ معنايي منفي، شادي با مؤلّفۀ معنايي منفي و غم با مؤلّفۀ معنايي مثبت. در سطح روساخت، شادي و غم با بار معنايي مثبت و منفي يا همان معناي عرفي خود در قرآن كاربرد دارند. در اين سطح، با در نظر گرفتن شبكه هاي هم تراز معنايي، شادي و غم در معناي اصلي يا معناي عرف استعمال ظهور مي‌ يابند؛ در مقابل، در سطح زيرساخت، شادي با مؤلّفۀ معنايي منفي و غم با مؤلّفۀ معنايي مثبت كاربرد داشته و همچنين در اين سطح، با در نظر گرفتن شبكه هاي هم تراز معنايي، اين دو واژه در معناي خلاف عرف استعمال خود، ظهور معنايي دارند. براساس نتايج پژوهش، شادي و غم مطلق به عنوان دو قطب مثبت و منفي (تقابل مكمل)، تنها در سراي آخرت وجود دارند و شادي و غم دنيوي، به صورت تقابل مدرّج، به نوعي آميخته با يكديگرند؛ ازاين روست كه مي توان اقسام شادي و غم را در گروه هاي هم تراز مثبت و منفي جاي داد.