روايتي از جلسه هاي دفاع از پايان نامه: پژوهشي قوم نگارانه

چند صباحي است كه هويت دانشگاهي پيوسته مورد انتقاد بوده و برخي پژوهش‌ها نيز هويت دانشگاهي را بربادرفته مي‌دانند. اما برخي اين انتقاد را درباره همه‌ي رشته‌ها روا نمي‌دانند و بيشتر، رشته‌هاي علوم انساني و اجتماعي را نارسا و غيراثربخش مي‌دانند. يكي از راه‌هاي پي بردن به اين هويت، كندوكاو گفتمان حاكم بر جلسه‌هاي دفاع از پايان‌نامه است. پژوهش حاضر بر آن بود تا با استفاده از روش قوم‌نگاري به بررسي اين مساله در يك دانشگاه در حاشيه بپردازد. بدينسان، 31 مشاهده از جلسه‌هاي دفاع ارشد و دكتري در رشته‌هاي مختلف و همچنين 35 مصاحبه با دانشجويان، داوران و تيم راهنمايي انجام گرفت. يافته‌هاي اين پژوهش نشان داد كه تنها در دو رشته، شيمي و فيزيك، بر هويتي حرفه‌اي تكيه مي‌شود و در جلسه‌هاي دفاع، محتواي پايان‌نامه مورد بررسي موشكافانه قرار مي‌گيرد اما در ديگر رشته‌هاي دانشگاهي، گفتمان حاكم بر جلسه‌هاي دفاعي، گفتماني فرماليستي است كه تيم داوري و راهنمايي، هم‌و‌غم خود را بر فرمِ پايان‌نامه و نهايتاً روش مي‌گذارند و محتواي توليدشده به دست فراموشي سپرده مي‌شود. پيامد سياستي اين مساله در دانشگاه اين است كه ملاك موفقيت رشته‌ها بر پايه‌ي ملاك‌هاي رشته‌هاي تجربي تعيين مي‌شود و چنين ملاك‌هايي تنها باعث بيشتر ديده‌شدن رشته‌هاي تجربي و ناديده انگاشتن ديگر رشته‌ها در سازوكارهاي آموزشي، پژوهشي و مديريتي است.  بر پايه‌ي آموزه‌هاي نظريه نهادي نمي‌توان رشته‌هايي كه گرفتار فرماليسم شده‌اند را غيراثربخش دانست. چراكه محيط بيروني دانشگاه گفتمان رشته‌هاي تجربي را پذيرفته و مشروع مي‌داند و بدان دليل، فرصتي براي گفتمان حرفه‌اي نيز وجود دارد اما اين مساله درباره ديگر رشته‌ها صادق نيست و كنشگران آن براي پاسداري از خود چاره‌اي جز پرداختن به فرم و روش ندارند.