ارزيابي تأثير ساليسيليك‌اسيد و براسينواستروئيد بر برخي پارامترهاي فيزيولوژيك و تجمع آرسنيك در اسفناج رشد يافته تحت شرايط تنش فلز سنگين آرسنيك

با هدف ارزيابي تأثير ساليسيليك اسيد و براسينواستروئيد بر برخي صفات فيزيولوژيك و ميزان تجمع آرسنيك در اسفناج تحت شرايط تنش آرسنيك، آزمايشي به‌صورت فاكتوريل در قالب طرح بلوك‌هاي كامل تصادفي در سال 1399، در مركز تحقيقات تغذيه، دانشگاه علوم پزشكي شيراز اجرا شد. فاكتورهاي آزمايش شامل ساليسيليك‌اسيد (0، 0/5 و 0/75 ميلي‌مولار)، براسينواستروئيد (0، 0/5 و 0/75 ميكرومولار) و تنش آرسنيك (0، 50 و 100 ميكرومولار) بودند. تنش آرسنيك، به‌ويژه تنش 100 ميكرومولار، موجب اختلال در تبادلات‌گازي و كاهش سرعت فتوسنتز، تعرق، هدايت روزنه‌اي برگ و زيست‌توده اسفناج شد. در مواجه با تنش آرسنيك ميزان مالون‌دي‌آلدئيد، پراكسيدهيدروژن، غلظت اسموليت‌ها، فعاليت آنزيم‌هاي آنتي‌اكسيداني در اسفناج افزايش يافت. كاربرد براسينواستروئيد و ساليسيليك‌اسيد به‌طور معني‌داري موجب افزايش فعاليت آنزيم‌هاي آنتي‌اكسيداني (پراكسيداز، آسكوبات‌پراكسيداز و سوپراكسيدديسموتاز)، تجمع اسموليت‌ها (كربوهيدرات‌ها و پرولين) و ميزان ماده خشك اسفناج و در مقابل كاهش ميزان مالون‌دي‌آلدئيد و پراكسيدهيدروژن در اسفناج شد. تجمع آرسنيك در ريشه اسفناج بيشتر از برگ بود. در شرايط تنش آرسنيك 100 ميكرومولار، كاربرد ساليسيليك‌اسيد و براسينواستروئيد به‌صورت تكي و توأم، تجمع آرسنيك در اسفناج را كاهش داد و بيشترين تأثير مثبت در تيمار 0/75 ميلي‌مولار ساليسيليك‌اسيد+ براسينواستروئيد 0/75 ميكرومولار مشاهده شد. به‌طوركلي، كاربرد ساليسيليك‌اسيد و براسينواستروئيد، با بهبود تبادلات گازي، حفظ پايداري غشا سلولي و نيز افزايش فعاليت آنزيم‌هاي آنتي‌اكسيداني، موجب افزايش تحمل اسفناج به آرسنيك شد و درنهايت بيوماس اسفناج در مقايسه با شاهد افزايش يافت. از طرفي، كاربرد اين تنظيم كننده‌هاي رشد گياهي موجب كاهش تجمع آرسنيك در اسفناج شد. در مجموع مي‌توان بيان داشت تاثير مثبت كاربرد توأم ساليسيليك‌اسيد و براسينواستروئيد، در مقايسه با كاربرد تكي هر كدام از آن‌ها، در كاهش اثرات تنش فلز سنگين آرسنيك و تجمع آن در اسفناج و درنتيجه بهبود رشد اين گياه، قابل‌ملاحظه‌تر بود.