تحولات گفتماني موسيقي: مطالعۀ تطبيقي موسيقي عصر مشروطه با موسيقي انقلاب 57

مقاله حاضر در پي مقايسه گفتماني اشعار تصانيف دوره مشروطه با دوره انقلاب 1357 در موسيقي ايران است. در دوره مشروطه تصنيف‌هاي عارف قزويني و سپس محمدتقي بهار به‌عنوان نمونه انتخاب شده‌اند. عارف مشهورترين تصنيف‌ساز اين دوره است كه آثارش همچنان در تاريخ اجتماعي و موسيقي ايران باقي مانده است. «كانون موسيقي چاووش» نيز به‌عنوان نمونه‌اي براي تصنيف‌هاي دوره انقلاب 1357 برگزيده شده است. اين كانون مشهورترين و نيز منسجم‌ترين گروه موسيقي است كه آثار انقلابي خود را بر اساس دستگاه‌هاي موسيقي ايراني آفريده است. تفاوت‌هاي اجتماعي دو دوره، توليد محتوايي متفاوت نيز داشته است, انتخاب اين دو نمونه از اين رو بوده است كه هر دو موسيقي انتخاب شده كاملاً براساس موسيقي ايران و برمبناي رديف دستگاهي بنا شده اند و ديگر اين كه هر كدام از اين نمونه ها در دوره خود داراي شهرت و مخاطب ويژه هستند علاوه بر اين در اين انتخاب از پنل تخصصي حوزه موسيقي نيز استفاده شده است. اين پژوهش با روش مطالعه تحليل گفتمان و با رويكرد تحليل گفتمان نورمن فركلاف صورت گرفته است. يافته ها نشان مي دهد تفاوتهاي اجتماعي دو دوره، توليد محتوايي متفاوت نيز داشته است؛ اين مطالعه دريافت اشعار دورة مشروطه كمتر حالتي حماسي دارند و بيشتر با غم و اندوه روايتگر اوضاع اجتماعي اند. اشعار و تصنيف هاي ساخته شده توسط كانون چاووش، بيشتر حالتي حماسي داشته و در پي تهييج جامعه نيز برمي آيند. اين وضعيت به لحاظ فرم نيز قابل مشاهده است؛ موسيقي سالهاي ابتدايي انقلاب 1357 » رزمي « مارشگونه و مهيج و به طور كلي است برخلا ف موسيقي مشروطه كه حزن انگيز و شِكوه گر است؛ بررسي هركدام از دوره ها وضعيت و گفتمان اجتماعي آن دوره را براي ما نمايان مي سازد.