مقايسه اثربخشي درمان شناختي - رفتاري و مواجهه مبتني بر واقعيت مجازي بر ترس از ارزيابي منفي دانش‌آموزان مبتلا به اختلال اضطراب اجتماعي

زمينه: اختلال اضطراب اجتماعي يكي از شايع‌ترين اختلالات اضطرابي است. ترس از ارزيابي منفي ديگران يكي از مهم‌ترين مشخصه‌هاي اختلال اضطراب اجتماعي است. در مطالعات مختلف، اثربخشي درمان‌هاي شناختي - رفتاري و مواجهه مبتني بر واقعيت مجازي بر علائم اختلالات اضطرابي مانند اختلال اضطراب اجتماعي بررسي و تأييد شده است، اما تا كنون مطالعه‌اي در مورد مقايسۀ اثربخشي اين دو نوع روش درماني بر ترس از ارزيابي منفي دانش‌آموزان مبتلا به اختلال اضطراب اجتماعي انجام نشده است. هدف: پژوهش حاضر با هدف مقايسۀ اثربخشي درمان شناختي - رفتاري و درمان مواجهه از طريق واقعيت مجازي بر ترس از ارزيابي منفي دانش‌آموزان مبتلا به اختلال اضطراب اجتماعي انجام شد. روش: روش پژوهش حاضر، نيمه‌آزمايشي از نوع پيش‌آزمون - پس‌آزمون با گروه گواه و پيگيري يك ماهه بود. جامعۀ آماري پژوهش شامل تمامي دانش‌آموزان دورۀ دوم متوسطه مشغول به تحصيل در مدارس شهر قائم‌شهر در سال تحصيلي 1402-1401 بود ند . 51 دانش‌آموز با روش نمونه‌گيري در دسترس وارد مطالعه شدند و به صورت تصادفي در دو گروه آزمايش و يك گروه گواه (هرگروه 17 نفر) قرار گرفتند. گروه آزمايش اول و دوم هر يك به ترتيب طي 12 و 8 جلسه 60 دقيقه‌اي تحت مداخله شناختي - رفتاري و مواجهه از طريق واقعيت مجازي قرار گرفتند. ابزارهاي جمع‌آوري اطلاعات در اين پژوهش شامل پرسشنامه هراس اجتماعي (كانور و همكاران، 2000) و فرم كوتاه مقياس ترس از ارزيابي منفي (لري، 1983) بود. تحليل داده‌ها با روش تحليل واريانس با اندازه‌گيري مكرر و با استفاده از نرمافزار SPSS-24 انجام شد. يافته ها: يافته‌هاي اين پژوهش نشان داد كه هر دو مداخلۀ درمان شناختي - رفتاري و مواجهه از طريق واقعيت مجازي در مقايسه با گروه گواه به طور معني‌داري باعث كاهش ترس از ارزيابي منفي شدند ( 0.01 P) و تأثير هر دو روش مداخله تا مرحلۀ پيگيري يك ‌ماهه حفظ شد. همچنين يافته‌ها حاكي از اين بود كه درمان شناختي - رفتاري در مقايسه با درمان مواجهه از طريق واقعيت مجازي داراي اثربخشي بيشتري بود (0.01 P). نتيجه‌گيري: با توجه به نتايج به دست آمده پيشنهاد مي‌شود مشاوران و درمانگران حوزۀ كودك و نوجوان و همچنين مشاوران مدارس از دو روش مداخله‌اي درمان شناختي - رفتاري و درمان مواجهه از طريق واقعيت مجازي با اولويت درمان شناختي - رفتاري به طور خاص در جهت كاهش ترس از ارزيابي منفي و به طوركلي در كاهش علائم اضطراب اجتماعي دانش‌آموزان استفاده كنند.