مقايسه اثربخشي درمان شناختي رفتاري و پذيرش و تعهد بر اختلال بي خوابي در ميان‌سالان

زمينه: خواب يكي از مهم ترين فرآيندهاي رواني فيزيولوژيكي براي عملكرد مغز و سلامت  روان است كه سلامت انسان را كنترل مي كند. كيفيت خواب در جامعه ميان سالان ضرورت دارد و مشكلات خواب در اين جامعه به عنوان يك عامل خطر اصلي براي مشكلات سلامت رواني و جسمي شناخته مي شوند. تاكنون اثربخشي درمان هاي مختلفي بر بهبود كيفيت خواب ميان سالان انجام شده است ولي مطالعه اي به بررسي مقايسه اي درمان شناختي رفتاري و پذيرش و تعهد نپرداخته است.هدف: پژوهش حاضر با هدف مقايسه اثربخشي درمان شناختي رفتاري و پذيرش و تعهد بر بهبود اختلال بي خوابي در ميان‌سالان انجام شد.روش: روش پژوهش آزمايشي با طرح پيش آزمون و پس آزمون با گروه گواه و پيگيري سه ماهه بود. جامعه آماري اين پژوهش شامل تمامي مردان و زنان ميان سال مبتلا به اختلال بي خوابي مراجعه كننده به مراكز بهداشتي درماني شهر همدان در سال 1401 بود كه به صورت نمونه گيري هدفمند 60 نفر انتخاب شده و به صورت تصادفي در 3 گروه 20 نفره (دو گروه آزمايش و يك گروه گواه) درمان شناختي رفتاري، درمان مبتني بر تعهد و پذيرش و گروه گواه جايگزين شدند. ابزار اندازه گيري در اين پژوهش پرسشنامه اختلال بي خوابي (همائي مجاز و همكاران، 1402) بود. گروه هاي آزمايش به مدت 9 جلسه 75 دقيقه اي تحت درمان شناختي رفتاري و درمان مبتني بر پذيرش و تعهد قرار گرفتند و گروه گواه درمان معمول را دريافت كرد. پروتكل درماني (كارني و ادينجر، 2014) براي گروه شناختي رفتاري و پروتكل درماني اكت (گاي ميدوز، 2014) براي گروه پذيرش و تعهد اجرا شد. تجزيه و تحليل داده‌هاي آماري با استفاده از روش تحليل واريانس با اندازه گيري مكرر و با نرم‌افزار SPSS نسخه ۲3 صورت گرفت.يافته ها: يافته ها نشان داد كه بعد از مداخله، هر دو روش درمان در مقايسه با گروه گواه باعث بهبود اختلال بي خوابي شدند و نتايج درمان در دوره پيگيري نيز حفظ شد (0.001 p)؛ اما درمان پذيرش و تعهد در مقايسه با درمان شناختي رفتاري بر بهبود اختلال بي خوابي ميان سالان تأثير بيشتري داشت (0.001 p).نتيجه‌گيري: براساس نتايج پژوهش مي توان گفت درمان شناختي رفتاري و پذيرش و تعهد در كنار ساير روش هاي درماني، روش مداخله‌اي مناسبي براي بهبود اختلال بي خوابي ميان سالان است و روانشناسان، مشاوران باليني و درمانگران مي توانند براي كاهش مشكلات بيماران دچار اختلال بي خوابي با برگزاري كارگاه هاي روانشناختي مانند درمان شناختي رفتاري بي خوابي و درمان پذيرش و تعهد بي خوابي به عنوان درمان هاي راحت، در دسترس و كم هزينه براي كمك به اين افراد اقدام كنند.