ارزيابي معيارهاي محيطي تأثيرگذار بر سلامت شهروندان با استفاده از سيستم اطلاعات جغرافيايي (نمونۀ موردي: محله‌ آغۀ زمان شهر سنندج)

سابقه و هدف: مشكلات موجود در زندگي شهري مانند كم‌رنگ شدن نقش محيط به‌عنوان محلي براي حضور شهروندان و فعاليت بدني آنها، افزايش وسايل نقليه و در نتيجه كم‌تحركي و افزايش بيماري‌هاي غيرواگير، نگراني جامعه‌ جهاني را درباره‌ سلامت عمومي در پي داشته است. هدف پژوهش، ارزيابي ذهني و عيني معيارهاي تأثيرگذار محيطي بر سلامت عمومي ساكنان در سه بعد جسمي، رواني و اجتماعي، در محله‌ آغه زمان شهر سنندج است.مواد و روش‌ها: جمع‌آوري داده‌هاي ذهني و عيني پژوهش از لحاظ زماني به‌صورت متوالي صورت گرفته، در اين راستا چهار فاز پژوهش تعريف شده است. فاز اول ارزيابي ذهني كيفي ساكنان از سلامت رواني و اجتماعي، فاز دوم گردآوري داده‌هاي ذهني كمّي ساكنان از سلامت جسمي، فاز سوم ارزيابي عيني كمّي محيط و فاز چهارم بررسي همبستگي بين متغيرهاي پژوهش است. داده‌هاي ذهني با استفاده از پرسش‌نامه و داده‌هاي عيني با استفاده از سيستم اطلاعات جغرافيايي به دست آمده است. براي تحليل رابطه‌ بين معيارهاي محيطي محله و فعاليت‌هاي بدني و تعيين رابطه‌ بين متغيرها از تحليل رگرسيون در نرم‌افزار SPSS استفاده شده است. داده‌هاي عيني از قبيل نوع بلوك‌بندي و نمونه‌ الگوي فضايي شكلي محله، لايه‌ كاربري اراضي و شبكه‌ معابر و ... از طريق سيستم اطلاعات جغرافيايي محاسبه شد و در شاخص نحو فضا وارد شد تا ميزان پياده‌مداري محله مشخص شود. در نهايت روابط و تأثير معيارهاي محيطي بر سلامت عمومي با استفاده از تحليل رگرسيون در نرم‌افزار  Lisrel مشخص شده است.نتايج و بحث: نتايج نشان داده كه دو معيار آسايش و آرامش محيط با امتياز 23 و تعاملات اجتماعي و فرهنگ همسايگي با امتياز 21 به‌ترتيب بيشترين تأثير را بر سلامت رواني و اجتماعي دارند. همچنين معيارهاي محيطي مانند اختلاط كاربري با آماره‌ 671/5، كيفيت‌هاي بصري و زيبايي‌شناختي با آماره 961/7 و زيرساخت‌هاي ويژه پياده و دوچرخه با آماره 475/8 به ترتيب بيشترين تأثير را بر فعاليت‌هاي بدني كاري، تفريحي و ورزشي و به‌تبع آن سلامت جسمي دارند. با توجه به داده‌هاي به‌دست‌آمده خيابان نمكي با امتياز 21 بيشترين ميزان اتصال و هم‌پيوندي، عمق و كنترل را با كل محله دارد و بالاترين سطح پياده‌مداري را در سطح محله به خود اختصاص داده است.نتيجه‌گيري: نتايج كلي نشان مي‌دهد كه با توجه به تأثير و ارتباط مستقيم معيارهاي محيطي طراحي شهري بر فعاليت‌هاي بدني و از‌طرف‌ديگر وجود ارتباط مثبت و معنادار بين فعاليت‌هاي بدني و سلامت عمومي، مشخص شد كه سلامت عمومي ساكنان با معيارهاي محيطي طراحي شهري ارتباط دارد، ليكن اين ارتباط نه به‌طور مستقيم، بلكه با مداخله‌ فعاليت‌هاي بدني اتفاق مي‌افتد.