چيستي تقوا و بنيان هاي معرفتي صدور فعل تقوا و فرايند تحقق ملكه آن

با وجود اينكه مفهوم تقوا، كليدي‌ترين مفهوم تربيتي تربيت ديني است و كاوش‌هايي در زمينۀ مفهوم تقوا و چگونگي شكل‌گيري آن صورت گرفته است؛ اما همچنان اين مفهوم پركاربرد، به‌لحاظ چيستي، در بين عوام و خواص به‌صورت دقيق‌ شناخته‌شده نيست. همچنين در زمينه چگونگي تحقق تقوا در انسان، سؤالاتي وجود دارد كه نياز به بررسي مجدد دارد؛ منظور از تقوا چيست؟ و چه اقسام و مراتبي دارد؟ و چگونه در انسان تحقق پيدا مي‌كند؟ روش اين پژوهش توصيفي ـ تحليلي است و از بررسي متون ديني به‌دست مي‌آيد كه تقوا به معناي خودنگهداري از خطرات است؛ ولي خودنگهداري يك موحد از خطرات، كه معتقد است همه‌چيز تحت اراده خداوند متعال تحقق مي‌يابد، در خودنگهداري از غضب الهي انحصار پيدا مي‌كند. مفهوم تقوا در متون ديني، هم به‌عنوان فعل، و هم به‌عنوان ملكه دروني، استعمال شده است. فعل تقوا بسيار ارزشمند است؛ اما زماني ارزش آن بيشتر مي‌شود كه به‌صورت ملكه دروني در بيايد. خودشناسي و جهان‌بيني درست و تفكر سازنده سبب مي‌شوند انسان در وهلۀ اول در جهت خودنگهداري از مطلق خطرات و نهايتاً در جهت خودنگهداري از غضب الهي، از تمايلات نفساني خود دست بردارد و لذت گناه را ترك، و سختي عبادت را به جان بخرد و تكرار اين خودنگهداري‌‌ها سبب شكل‌گيري ملكه تقوا در انسان مي‌گردد.