مقايسه پاسخ‌هاي فيزيولوژيكي و مورفولوژيكي كلن‌هاي صنوبر دلتوئيدس (Populus deltoides) به رژيم‌هاي مختلف آبياري

سابقه و هدف: محدوديت آب يكي از مهم‌ترين عوامل اقليمي در ايران است كه باعث ايجاد تنش‌هاي دروني در گياه شده و نهايتاً رشد آن را تحت تأثير قرار مي‌دهد. با توجه به سهم قابل‌توجه صنوبر دلتوييدس (Populus deltoides) در زراعت چوب، آگاهي از اثرات تنش كم آبي، تعيين آستانه‌ي پژمردگي و نيز ميزان مقاومت كلن‌هاي مختلف صنوبر دلتوييدس نسبت به سطوح مختلف تنش خشكي ضروري به‌نظر مي‌رسد. در پژوهش پيش‌رو، تأثير تيمارهاي تنش كم‌آبي بر روي ويژگي‌هاي رويشي، مورفولوژيك برگ، فيزيولوژيكي و روزنه‌اي نهال‌هاي كلن‌هاي صنوبر دلتوئيدس مورد بررسي قرار گرفت.مواد و روش‌ها: به‌منظور انجام اين تحقيق در اسفند سال 1394 به تعداد 60 قلمه از چهار كلن صنوبر دلتوئيدس (P.d 51.63، P.d 51.67، P.d 55.69 و P.d 51.77) موجود در جنگل شصت كلاته تهيه و در نهالستان اين جنگل در گلدان‌هاي پلاستيكي با خاك جنگلي، خاك‌برگ به نسبت 1:1 كشت و به مدت 6 ماه در شرايط مشابه پرورش داده شدند. سپس 7 نهال گلداني 6 ماهه مشابه از كلن‌هاي مورد مطالعه صنوبر دلتوييدس انتخاب و به گلخانه انتقال داده شد و تيمارها بر اساس ظرفيت زراعي مورد نظر، آبياري و بعد به‌صورت هر روز از طريق توزين در حد ظرفيت مربوطه نگهداري شدند. تجزيه‌و‌تحليل صفات مربوط به آنزيم‌ها (آنزيم پراكسيداز و آنزيم آسكوربات پراكسيداز)، رنگدانه‌ها (كلروفيل a، b، كل و كارتنوئيد)، زنده‌ماني و نياز آبي به كمك آزمايش فاكتوريل دو عامله (تجزيه واريانس دو عامله) با هفت تكرار در هر سطح در قالب طرح كاملا تصادفي و ساير صفات با استفاده از تجزيه واريانس يك عامله (ANOVA) با هفت تكرار در هر سطح در قالب طرح كاملا تصادفي انجام شد. اعمال تيمارهاي تنش كم‌آبي از شهريور ماه به مدت دو هفته در هر سطح تنش در شرايط گلخانه‌اي در دانشكده منابع طبيعي دانشگاه علوم كشاورزي و منابع طبيعي گرگان انجام شد.يافته‌ها: بر اساس نتايج حاصل از مطالعات ويژگي‌هاي رويشي، تنش كم‌آبي باعث تغييرات صفات ارتفاع ساقه، تعداد برگ، وزن‌تر ساقه، وزن خشك ساقه، ميزان آب ساقه، وزن‌تر ريشه، وزن خشك ريشه، ميزان آب ريشه، نسبت وزن ريشه به ساقه گرديد. همچنين تنش از ميان ويژگي‌هاي مورفولوژيكي برگ بر طول برگ، عرض برگ، نسبت طول به عرض برگ، ضريب شكل برگ، مساحت برگ، شاخص سطح برگ تأثير معني‌داري داشت در حالي كه از پارامترهاي ريز ريخت شناسي تنش كم‌آبي فقط باعث تغييرات عرض روزنه متفاوتي بين كلن‌هاي مورد مطالعه شد و نتايج اين بخش از مطالعات كلن‌هاي P.d 51.77 و P.d 51.63 را به عنوان كلن‌هاي موفق‌تر نسبت به تنش كم آبي نشان داد. بر طبق نتايج حاصل از آزمايش‌هاي فيزيولوژيكي با افزايش شدت تنش خشكي، ميزان كلروفيل a، b، كل و كارتنوئيد كاهش يافت ولي ميزان آنزيم پراكسيداز و آسكوربات پراكسيداز افزايش يافت، نهال‌ها از 75 درصد ظرفيت زراعي به پايين تحت تأثير تنش كم‌آبي قرار گرفتند و از طريق افزايش عكس‌العمل‌هاي فيزيولوژيكي مانند افزايش ميزان آنزيم پراكسيداز و آسكوربات پراكسيداز تنش را تعديل نموده و گياه به‌خوبي با تنش‌هاي سطح 75 % و 50 % مقابله كرده است در اين بخش كلن‌هاي P.d 51.77 و P.d 51.63 موفق‌تر از بقيه عمل نمودند.نتيجه‌گيري: به‌طوركلي نتايج اين پژوهش نشان داد كه شروع فرايندهاي پاسخ به تنش كم‌آبي از سطح 75 % ظرفيت زراعي بوده به‌ طوري ‌كه اگر به زير 50 درصد ظرفيت زراعي برسد مرگ‌آور مي‌باشد بنابراين آبياري نهال‌ها براي زراعت چوب يا توليد نهال در نهالستان با كلن‌هاي مورد مطالعه صنوبر دلتوييدس بايد به‌گونه‌اي باشد كه ظرفيت زراعي خاك از 50 درصد، كاهش نيابد و در مقايسه بين كلن‌هاي مورد مطالعه ، كلن P.d 51.77 و P.d 51.63 به عنوان كلن‌هاي مقاوم‌تر به تنش كم‌آبي معرفي شدند.