تحليل استراتژيك نظام مراقبت بيماري‌هاي واگير ايران در شرايط بحراني: مروري حيطه‌اي

مقدمه: نظام مراقبت بيماري‌هاي واگير شامل جمع‌آوري، تحليل و تفسير داده‌هاي مرتبط با بيماري‌هاي واگير، به‌منظور برنامه‌ريزي، اجرا و ارزشيابي سياست‌ها و مداخلات بهداشت عمومي است. اين نظام در ايران با نقاط ضعف و چالش‌هايي مواجه است. پژوهش حاضر با هدف تحليل استراتژيك و شناسايي نقاط قوت و ضعف و فرصت‌ها و تهديدهاي مرتبط با نظام مراقبت بيماري‌هاي واگير ايران در زمان بحران‌ها و ارائۀ راهكارهايي براي تقويت آن انجام شده است. روش ها: اين پژوهش با روش مرور حيطه‌اي انجام شد. مطالعات فارسي و انگليسي مرتبط با نظام مراقبت بيماري‌هاي واگير ايران در بازه زماني سال 1380 تا 1401 خورشيدي و 2000 تا 2022 ميلادي با كليدواژه‌هاي مناسب جست وجو شد. در نهايت، تعداد 41 مطالعه انتخاب و با كمك نرم‌افزار MAXQDA و روش تحليل چارچوبي تحليل شدند. يافته ها: نقاط قوت و ضعف، فرصت‌ها، تهديدها و راهكارهاي تقويت نظام مراقبت بيماري‌هاي واگير ايران شناسايي شده و در پنج گروه بيماري‌هاي اولويت‌دار براي مراقبت، ساختار نظام مراقبت، وظايف اصلي نظام مراقبت، وظايف پشتيبان نظام مراقبت و كيفيت نظام مراقبت قرار گرفتند. مهم‌ترين نقاط قوت نظام مراقبت كشور، بازبيني دوره‌اي فهرست بيماري‌هاي مشمول گزارش فوري، حذف و ريشه‌كني بسياري از بيماري‌هاي واگير، استقرار سريع در شرايط بحراني و كارايي بسيار بود. انگيزۀ كم كاركنان، ناكارآمدي نظام گزارش‌دهي در بيمارستان‌ها، و همكاري نامطلوب بين‌بخشي در اولويت‌بندي بيماري‌ها از مهم‌ترين نقاط ضعف بودند. راه‌اندازي سامانه‌هاي ثبت اطلاعات بهداشتي، وجود تجهيزات پيشرفتۀ تشخيصي در كشور و افزايش آگاهي عمومي درخصوص بيماري‌هاي واگير از مهم‌ترين فرصت‌ها؛ و گستردگي سرزميني، پراكندگي جمعيت، بروز همه‌گيري‌هاي بيماري‌هاي واگير در كشورهاي همسايه، و حضور مهاجران در كشور از مهم‌ترين تهديدها براي نظام مراقبت بيماري‌ها بودند. براي تقويت نظام مراقبت بيماري‌هاي واگير راهكارهايي مانند تقويت نقش توليتي مركز مديريت بيماري‌هاي واگير، ادغام نظام مراقبت بيماري‌ها با برنامۀ پزشكي خانواده، يكپارچه‌سازي بخش‌هاي گوناگون نظام مراقبت، انتشار منظم نتايج و ايجاد سيستم بازخورد دوطرفۀ مؤثر معرفي شد. نتيجه‌گيري: ساختارها، فرايندها و وظايف اصلي و پشتيبان نظام مراقبت بيماري‌هاي واگير ايران بايد به‌گونه‌اي تقويت شود كه موجب بهبود كيفيت خدمات و پاسخگويي مناسب در زمان بحران‌ها شود. تحليل وضعيت نظام مراقبت مي‌تواند شواهد مناسبي در اختيار سياستگذاران نظام سلامت به‌منظور اتخاذ مداخلات اصلاحي قرار دهد.