جايگاه اسپينوزا در حل مشكل دوگانگي و تعالي در متافيزيك ژيل دلوز

از نظر ژيل دلوز، مسأله ي دوگانگي از يك سو، و مسأله ي تعالي از سوي ديگر، دو زخم كاري بر پيكره ي فلسفه ايجاد كرده اند؛ اسپينوزا كه به عقيده دلوز، مسيح فيلسوفان است، با دو معجزه ي وحدت جوهر و درونماندگاري، مي خواهد مرهم و نوشدارويي بر اين زخم كهنه ي فلسفي بنهد. در اين ديدگاه، تنها يك جهان، يك جوهر و يك هستي وجود دارد، كه هيچكدام تحت سيطره ي وجودي بيرون از آن- به ويژه نيروي متعالي- نبوده و نيست. اين هستي نه به معناي بودن، كه به معناي شدني درون ماندگار است كه با رويكردي ايجابي و مثبت، به طور ابدي، تا مي شود، باز مي شود و دوباره تا مي شود تا جهان تجربي ما را بسازد؛ جهان تفرد، تعين و تشخص، كه به صورت حالات جوهر واحد، بيان مي شوند و با خميره ي تفاوت قوام مي يابند.دلوز با فرض جوهر يگانه و تفاوت درونماندگار كه تا ابد تكرار مي شود، مي خواهد صورت مسأله دوگانگي و تعالي را پاك كند اما به طور كامل موفق نمي شود؛ زيرا ناخواسته بستري فراهم مي شود تا دوگانگي و تعاليِ ديگري تولد يابد.