الگوهاي كالبدي و معماري همسايگي در بافت تاريخي شهر دزفول (اصول معماري همسايگي و ابزارهاي معمارانه)

همسايگي يكي از عوامل مهم تعاملات اجتماعي و حضور مردم در اجتماع است. محلات و فضاهاي عمومي يكي از عوامل مهم در معماري همسايگي مي‌‌باشد. امروزه به‌دليل تغييرات گسترده در ساخت‌وسازهاي شهري كم‌تر به روابط بين مردم در اجتماع توجه شده ولي در بافت‌‌هاي سنتي شهرها ميزان روابط همسايگي بيش‌تر است و اين به‌دليل نوع الگوهاي معماري همسايگي به‌كار گرفته شده در بافت‌‌هاي سنتي مي‌‌باشد. اين پژوهش در پي معرفي الگوهاي كالبد معماري است كه با شناسايي، تجزيه و تحليل كالبدي عرصه‌‌هاي همسايگي، ضمن گونه‌‌شناسي الگوهاي كالبدي، به معرفي ابزارها و اصول معمارانه در اين معماري پرداخته شده و هدف آن معرفي اين الگوها در بافت تاريخي شهر دزفول است. روش پژوهش، از منظر شناخت در الگوي تفسيري يا برساختي (ساختارگرايي) نظري، از منظر (شيوه استدلال) تطبيقي، از منظر نوع داده‌‌ها، كمي (تركيبي) و كيفي، از منظر نوع نتايج توصيفي- تحليلي و از منظر رهيافت تاريخي- تفسيري كه به شيوه تحليل گردآوري داده كتابخانه‌‌اي (اسنادي) و ابزار نقشه‌خواني، فيش‌برداري و سندخواني انجام شده است. با اين روش ابتدا نمونه‌‌هاي هر دوره توصيف و پس از آن مورد تحليل و بررسي و قرار گرفته‌‌اند؛ و ويژگي‌‌ها و نيز الگو يا الگوهاي موجود هر دوره معرفي شده‌‌اند. نتايج پژوهش نشان مي‌‌دهد كه بهره گرفتن از ابزارهاي معمارانه‌‌اي همچون تغيير مصالح كف، جداره‌‌هاي بلند و كوتاه معابر، تغييرات در نور و سايه، مسقف كردن كوچه‌‌ها و معابر، ايجاد اختلاف سطح، تغيير در تناسب و تزيينات، سه الگوي اوليه همسايگي براي عرصه‌‌هاي نيمه‌عمومي در بافت تاريخي شكل داده‌‌اند كه شامل الگوهاي ساباط، ورودي، دربند (كوچه‌‌هاي بن‌‌بست) مي‌‌باشند و مواردي همچون امنيت، محرميت، خلوت، آسايش اقليمي و عملكردي و مردم‌‌واري ميزان حضور مردم در اين عرصه‌‌ها را افزايش داده‌‌اند. اين نقاط مثبت در معماري بافت تاريخي باعث رابطه‌‌اي نزديك بين همسايگان شده كه از آن به عنوان معماري همسايگي ياد مي‌‌شود.