تحليل مروري فرآيند معماري محاسباتي عملكردي (PCA) با تأكيد بر عوامل عملكردي و كالبدي

معماري محاسباتي عملكردي، رويكردي هوشمند به فرآيند طراحي بر مبناي عملكرد است كه داراي آشفتگي‌هاي مفهومي زيادي در بين برخي دانشجويان، طراحان و پژوهشگران است. همچنين، اين مفهوم، داراي عوامل مختلفي بسته به موضوع طراحي است؛ كه نياز به بررسي، اولويت‌سنجي و تحليل دارد. هدف اين مطالعه، تحليل مروري معماري محاسباتي عملكردي بر مبناي روش‌هاي محاسبات تكاملي و ازدحام و تبيين عوامل عملكردي و كالبدي آن است. روش تحقيق اين پژوهش با رويكردي كمي- كيفي و جامع‌نگر، تحليل محتواي اسنادي بر مبناي ادبيات موضوعي معماري محاسباتي عملكردي است. جامعه آماري اين تحقيق، پژوهش‌هاي انجام‌شده از حدود 2002 تا 2021 ميلادي و نمونه‌گيري به‌صورت هدفمند و با ساختار گلوله برفي است. تحليل داده‌ها از طريق بررسي توصيفي و آزمون‌هاي همبستگي و شانون بر روي موضوعات و عوامل، انجام ‌شده است. يافته‌ها نشان مي‌دهد كه پژوهش‌ها در حوزه معماري محاسباتي عملكردي در سه موضوع پوسته، فرم و پيكربندي ساختمان انجام ‌شده كه در اين ميان، سايه‌اندازي، ابعاد پنجره، جانمايي پنجره و نسبت پنجره به ديوار، از مهم‌ترين عوامل فرم‌يابي پوسته ساختمان و طراحي نما، فرم كلي، ارتفاع طبقه و تعداد ساختمان‌ها از مهم‌ترين عوامل فرم‌يابي طراحي مولد فرم ساختمان و موقعيت فضايي، ماتريس مجاورت و شبكه‌اي از مهم‌ترين عوامل فرم‌يابي طراحي مولد پيكربندي ساختمان مي‌باشند. بر اساس يافته‌ها، نتيجه‌گيري مي‌شود كه معماري محاسباتي عملكردي، به‌عنوان يك رويكرد طراحي مبتني بر عملكرد، اشتراك سه مفهوم طراحي مولد، طراحي الگوريتميك و طراحي پارامتريك، با تمركز بر ارزيابي و بهينه‌سازي عملكرد است. همچنين، بر اساس يافته‌ها، مي‌توان نتيجه گرفت كه عوامل فرم‌يابي، داراي درجه اهميت‌هاي متنوعي بر اساس موضوعات سه‌گانه هستند؛ كه در اين ‌بين، موقعيت فضا و ماتريس مجاورت در موضوع پيكربندي، سايه‌اندازي در موضوع پوسته و شكل كلي بنا در موضوع فرم به‌عنوان عوامل كليدي فرم‌يابي تبيين مي‌شوند.