نقد آراي ارنست كونل درباره خو‌شنويسي اسلامي با توجه به فلسفه سنتي هنر و رسايل سنتي خو‌شنويسي

از ميان شاخه‌هاي پرشمار هنرها، خو‌شنويسي در جهان اسلام از جايگاه ويژه‌اي برخوردار است. ارنست كونل، محقق آلماني اوايل سده بيستم، درباره خوشنويسي اسلامي مباحثي مطرح كرده كه به نظر بايد با نگرشي متفاوت مورد تحليل و نقد قرار گيرد، تا ضمن پرهيز از روحيه حاكم بر انديشه وي، بشود سره از ناسره را در آراي وي جدا و در يك چارچوب منظم تبيين كرد. هدف اين پژوهش تحليل و نقد تبييني جايگاه و اهميت خوشنويسي اسلامي ازنظر ارنست كونل است. مسئله اين است كه 1. كونل چگونه نسبت ميانِ اسلام، هنر و بنيان‌هاي خوشنويسي اسلامي را تبيين كرده است؟ 2. آراي وي با آنچه در رساله هاي خو شنويسي دوره‌هاي مختلف وجود دارد، چه تفاوت‌ها و تشابه‌هايي دارد؟ روش تحقيق بر تحليل و نقد، تفسير، تشريح و تبيين آرا بر اساس متون سنتي و روش سنتي نقد انجام‌شده و شيوه جمع آوري اطلاعات به‌صورت كتابخانه اي است. نتايج پژوهش نشان داد كونل به‌عنوان محقق عيني گرا اگرچه هنر خوشنويسي اسلامي را برخاسته از كتاب وحي مي داند اما به نظر وي اسلام نقش محدودكنندۀ هنر فيگوراتيو داشته كه ازنظر وي همين موضوع باعث رشد هنر خوشنويسي شده، همچنين عملكردِ خوشنويسي را نيز تحت تأثير ايدئولوژي اسلام در خدمت قدرت و سليقه حاكمان مي داند. از منظر سنتي، بااينكه آموزه‌هاي ديني، حدودي را بر هنر تحميل مي‌كنند، اما اطلاق ايدئولوژي بر اسلام خطا و منشأ خطاهاي ديگر در تفسير دانش و هنر برخاسته از متن آن مي‌گردد. اسلام از يك كليت برخوردار است و نمي‌توان آن را با عقايد و نِحَل بشري قياس كرد. حكمت معنوي اسلامي در صورت و معناي هنر خو شنويسي متجلّي شده و به دليل تقليل دين به حد ايدئولوژي، اين وجه مهم از آن ناديده گرفته‌شده است. با استناد به رساله ‌هاي خوشنويسي به اين نتيجه مي‌رسيم كه عناصر هنر خوشنويسي داراي مؤلفه معنوي و كار‌كرد آن، نمادين است و هنرمند از طريق خوشنويسي به كسب معرفت، وصول به كمال و انتقال آن به هنرش مي پردازد. اين نكته نيز از ديد كونل پنهان مانده و وي متوجه صراحت رساله‌هاي خوشنويسي در تأكيد بر معنويت اسلامي نشده است.