بررسي تطبيقي ساختار و گونه شناسي تنديس‌هاي عَلم دوران صفوي، قاجار و معاصر

به‌جز مفاهيم بنيادين و نمادين عَلم، موضوع سير تكامل ساختار آن از تعداد تيغه‌ها و تنديس‌ها تا هنرهاي سنتي بكار رفته، از موضوعات كم‌تر پرداخته‌شده است. آفرينش نوع خاصي از آثار دست‌ساز با پشتوانه اعتقادي كه بيشتر آن را تنديس‌ها تشكيل مي‌دهند، در محدوده يك كشور استثنايي است. هدف، تعيين سير تكامل عَلم در ايران، بررسي نوع و شكل تنديس‌ها و مفاهيم نمادين آن‌ها در دوران صفوي، قاجار و معاصر است. پرسش‌هايي كه پژوهش حاضر تلاش دارد به آن‌ها پاسخ دهد عبارت‌اند از: 1. ساختار عَلم، نوع تنديس‌ها و مفاهيم نمادين آن‌ها در دوران صفوي، قاجار و معاصر شامل چه مواردي است؟ 2. مبناي گونه شناسي تنديس‌ها در ادوار يادشده بر چه اساسي استوار است و چه جزئياتي را شامل مي‌شود؟ روش تحقيق، توصيفي –تحليلي و شيوه جمع‌آوري اطلاعات كتابخانه‌اي و ميداني است كه با بررسي بيش از 200 عَلم و تنديس مرتبط با آن به سرانجام رسيد. از اين تعداد، 30، 60 و 110 نمونه به ترتيب به دوران صفوي، قاجار و معاصر تعلق دارد. نتايج اثبات كرد ساختار عَلم در دوره صفويه تك تيغه و بدنه بادامي‌شكل است و تنها تنديس آن سر اژدهاست كه ريشه در فرهنگ‌هاي شرقي دارد. در عهد قاجار، عَلم سه و پنج‌تيغه و تنديس طاووس، كبوتر، مرغ رُخ و شير به آن افزوده شد كه پرندگان، اغلب دُم افراشته دارند. در عصر معاصر، به‌ويژه در چهار دهه اخير ساختار عَلم عريض‌تر شده و در ساختار آن از تنديس حيوانات چهارپا چرنده نيز استفاده مي‌شود. گونه شناسي تنديس‌ها نيز بر مبناي هنرهاي سنتي و فنون بكار رفته در ساخت آن‌ها و نيز كالبد ظاهري، اجزاء تشكيل‌دهنده پيكره و تزئينات استوار است.