مطالعه آشكارگي ضرورت دادگري در نگاره كاخ خورنق اثر كمال‌الدين بهزاد

دادگري از موضوعات اصلي انديشه سياسي ايرانشهري است. درك نظم مقدس كيهاني براي برقراري «داد»، به‌عنوان خويش كاري اصلي شاه فرهمند، امري ضروري بود. تعليم نظم مقدس كيهاني به شاهان، مستلزم نقش‌آفريني وزير دانا و روش اندرزنامه‌اي بود كه وجه مهمي از تاريخ انديشه و آثار فرهنگ و هنر ايران را شكل مي‌دهد. محور اصلي اين آثار چگونگي تنظيم روابط شاه و رعيت و برقراري «داد» در جامعه بود. بنابراين بررسي و درك بسياري از ظرايف آثار به‌جاي مانده از هنر و ادبيات ايران مستلزم توجه به سنت اندرزنامه‌نويسي است. در دوران تيموريان نيز نگارش و يا بازتوليد آثار اندرزنامه‌اي باهدف هدايت سلاطين تيموري به دادگري موردتوجه بود. نسخه خمسه نظامي كه از كتابخانه دربار سلطان حسين بايقرا به‌جاي مانده،‌ يكي از نفيس‌ترين اندرزنامه‌هاي ايران است. در اين نسخه با هنرمندي كمال‌الدين بهزاد، يكي از آثار شاخص نگارگري ايران با موضوع بناي كاخ خورنق نقش بسته است. با توجه به اهميت خمسه نظامي و هنر نگارگري، بررسي ضرورت عينيت يافتن دادگري در اين نگاره، قابل‌تأمل است. در مطالعه پيش رو با توجه به محوريت موضوع دادورزي در روابط شاه و رعيت در اندرزنامه‌ها و عينيت يافتن رعايا در حال بناي كاخي براي شاه در اين نگاره، باهدف شناخت نسبت مفهوم دادگري با نگاره كاخ خورنق، اين سؤال طرح شد كه روايت خمسه نظامي از بناي كاخ خورنق و تصويرگري آن توسط كمال‌الدين بهزاد چه نسبتي با ضرورت برپايي و تداوم دادگري، در زمان حكومت سلطان حسين بايقرا دارد؟ ضرورت و اهميت اين مقاله نيز در بررسي ضرورت‌هاي سياسي-اجتماعي هنر ايران است. در اين مطالعه روش تحقيق توصيفي- تحليلي و تاريخي و روش گردآوري داده‌ها به‌صورت اسنادي و كتابخانه‌اي است. نتايج به‌دست‌آمده نشان داد نگاره بناي كاخ خورنق، در زمره آثار اندرزنامه‌اي و آشكاركننده ضرورت توجه حاكم به برقراري و تداوم دادگري است.