بازنگاهي به تفويض معتزله از منظر متكلمان اماميه و اشاعره

ميزان تأثير و دخالت انسان در افعال صادره از او، يكي از مباحث مهمي است كه همواره در طول تاريخ كلام اسلامي مورد توجه انديشمندان فرقه‌هاي مختلف كلامي اسلامي قرار گرفته‌است. بر اين اساس، نظريه‌هاي جبر‌گرايي، نظريه‌ كسب، تفويض و امرٌ بين‌الأمرين مطرح شده‌است. برخي كه از علوم الهي ائمه(ع) برخوردار نبوده‌اند، به سبب دفاع از اختيار و آزادي انسان، به تفويض، به معناي استقلال انسان در افعال خود و عدم تأثير خداوند در افعال انسان اعتقاد داشته‌اند. متكلمان اشاعره و اماميه، اعتقاد مذكور را به معتزله نسبت مي‌دهند. اين نوشتار با روش توصيفي‌ـ تحليلي پس از تبيين ادعاي مذكور، با مراجعه به آثار باقي‌مانده از متكلمان معتزله و ساير متكلمان هم‌عصر ايشان، صحت اين نسبت و ادعا را بررسي مي‌كند و مشخص مي‌نمايد كه معتزله فقط درصدد نفي جبرگرايي و اثبات مختار بودن انسان بوده، نظري به اثبات تفويض ندارند.