بررسي سبك فكري مشترك در تجربۀ خلع بدن در متون عرفاني

زمينه و هدف: خلع بدن (خروج روح از بدن) از موضوعهاي مهم در عرفان اسلامي است كه عرفا با اعتقاد به تجرد روح، درمورد آن بحث كرده اند. در اين مقاله با هدف بررسي سبك فكري مشترك عرفا در اعتقاد به خلع بدن، تعابير و تمثيلهاي خلع بدن، شرايط، ملزومات و مصداقهاي آن در متون نظم و نثر عرفاني بررسي شده است. روش مطالعه: گردآوري اطلاعات به روش فيشبرداري با بررسي كلي متون عرفاني بصورت كتابخانه اي انجام گرفته و نگارش مقاله به شيوۀ توصيفي تحليلي با انتخاب نمونه هايي از آثار برجستۀ متون عرفاني است. يافته ها: اعتقاد به خلع بدن در آثار عرفاني وجود دارد. عارفان معتقدند برخي اولياء به درجه اي از سلوك ميرسند كه بدن براي آنها همانند لباس ميشود و روح ميتواند آن را بيرون بياورد؛ همچنين تعبير مرغ و قفس را تكرار كرده اند كه روح همانند پرنده از قفس تن رها ميشود. عشق خداوندي، رياضت، ترك تعلقات مادي، زهد و تزكيه نفس از شرايط و ملزومات خلع بدن است. خلع بدن با مرگ ارادي متفاوت است، اما اوليايي كه به مرگ ارادي رسيده اند راحتتر به خلع بدن نايل ميشوند. كرامت عارفان مصداقي از خلع بدن است كه در متون عرفاني تكرار شده است. نتيجه گيري: گذشتن از جسم در عرفان اسلامي، انديشۀ عمومي و سبك فكري مشترك عارفان در دوره هاي مختلف بوده است. تلاش پيوستۀ آنها در آشنايي روح با عالم علوي است كه با هبوط به جهان مادي گرفتار شده و در تقابل با جسم قرار گرفته است؛ حال آنكه روح متعلق به اين جهان و جسم نيست و ازآنجاكه تعلق به جهان ديگر دارد و مجرد است، گاه براي اتصال به عالم علوي يا مكاشفه، كرامت و تجربۀ عارفانه از بدن مخلوع ميشود.