واژۀ مركزي، كليد راهيابي به ايدئولوژي پنهان متن؛ بررسي واژۀ مركزي در دو رمان زمستان 62 و باغ بلور

زمينه و هدف: در اين مقاله، در چهارچوب سبك‌شناسي لايه اي، راهكاري براي راهيابي به ايدئولوژي پنهان متن در رمان، پيشنهاد شده و بطور موردي در دو رمان شاخص دهۀ اول انقلاب يعني زمستان 62 از اسماعيل فصيح و باغ بلور نوشتۀ محسن مخملباف بررسي شده است. اين راهكار بر اساس اين فرضيه شكل گرفته است كه با استخراج واژه هاي تكرارشونده اي كه به ايدئولوژيهاي بزرگ تعلق دارند ميتوان به واژه اي رسيد كه بيشترين بسامد را داراست و احتمالاً مركز ايدئولوژيك اثر است. با كشف اين واژه و بررسي چگونگي كاربرد آن در متن، ممكن است به جهتگيري ايدئولوژيك اثر راه يافت. روش مطالعه: در اين پژوهش با شيوۀ كتابخانه اي و در چهارچوب سبك‌شناسي لايه اي، با تمركز بر دو كتاب زمستان 62 و باغ بلور هريك از واژه هايي كه تعلق يا نزديكي به ايدئولوژيهاي مطرح داشتند يا بسامد آنها قابل توجه بود استخراج و دسته بندي شد. سپس چگونگي كاربرد واژه اي كه داراي بيشترين بسامد بود از لحاظ صفت‌دهي، هالۀ كلمات، رويارويي با واژه هاي متقابل و نيز بررسي وجهيت فعل در جمله هاي داراي آن واژه در كتابهاي مذكور بررسي شد. يافته ها: واژۀ مركزي در رمان زمستان 62 واژۀ «ايران» و در رمان باغ بلور واژۀ «زن» است و چگونگي كاربرد آنها معنيدار است. نتيجه گيري: با ملاحظۀ چگونگي كاربرد واژۀ مركزي دو كتاب مورد بررسي، از منظرهاي گوناگون مشخص شد كه نويسندگان هر دو كتاب نسبت به واژۀ مركزي اثر خود، جانبدارانه برخورد كرده اند؛ بگونه اي كه ميتوان جهتگيري نويسندۀ زمستان 62 را در برخورد با واژۀ «ايران» در چهارچوب ايدئولوژي ناسيوناليسم و جهتگيري نويسندۀ باغ بلور را در برخورد با واژۀ «زن» در چهارچوب ايدئولوژي فمينيسم ارزيابي كرد.