بررسي بسامد و نوع مكان در روايتها‌ي عاميانۀ‌ آذربايجاني بر اساس رويكرد نشانه معناشناسي مكتب پاريس

زمينه و هدف: روايت در قالب مكان رخ ميدهد و روايت و مكان دو مفهوم درهم‌تنيده هستند. از آنجا كه مكان باعث شفاف‌سازي معنايي حضور عوامل گفتماني، تفسير بهتر و روشن از فضاي روايي، درك واضحتر و عميقتر از رفتار و كنش عناصر روايي و در نهايت استعلاي معنا در روايت ميشود، داراي كاركردي گفتماني است و از اهميت ويژه اي برخوردار است. روش مطالعه: مقالۀ حاضر ميكوشد با رويكرد نشانه-معناشناسي مكتب پاريس و با استفاده از روش استقرايي، به مسئلۀ اصلي اين پژوهش كه بررسي نوع، ميزان و بسامد حضور مكان در گفتمان روايي روايتهاي عاميانۀ آذربايجان است، بپردازد. روايتهاي منتخب اين مقاله شامل روايتهاي ماهي‌سياه كوچولو، كچل‌مم‌سياه، كوراوغلو، روايت يك هلو هزار هلو و پسرك لبوفروش ميباشد. يافته ها: اكثر مكانها در روايتهاي عاميانۀ آذربايجاني داراي ويژگي مكان‌بودگي پيوستاري، عيني و مستقيم بودن هستند. از ميان مكانهاي سه گانه، «مبدأ» كمترين بسامد را دارد و بطور تقريباً برابر از «مكان ثابت» و «مقصد» استفاده شده است؛ بطوري‌كه تفاوت معناداري بين آنها نيست. نتيجه گيري: رويكرد غالب در اين روايتها‌ استفادۀ حداكثري از مكان عيني نسبت به مكان انتزاعي است. همچنين مكانهاي پيوستاري بالاترين درصد حضور را در اين مجموعه دارند؛ اين در حالي است كه مكانهاي استعاري تنها هفت درصد كل را در بر ميگيرند كه نشانگر كاربرد صريح و غيراستعاري در متن روايي و دور بودن آن از ادبيات در روايتهاي مورد بررسي است. 15 درصد مكانهاي به كاررفته در اين روايتها از نوع استعلايي است كه نشان ميدهد مكان در انديشه و تفكر كنشگر جاري بوده است. ساير مكانهاي به كاررفته مثل مكانهاي مارپيچي يا شبكه اي آمار ‌بشدت محدودي دارند. بايد خاطرنشان كرد كه تا كنون چنين بررسي جامع و گسترده اي با چنين پيكرۀ مبسوط و مفصلي از مكان نه تنها در روايتهاي عاميانۀ آذربايجاني انجام نشده بود، بلكه در ساير ادبيات موجود هم انجام نشده است و اين يكي از نقاط متمايز كار حاضر با ساير پژوهشهاست.