ايجاز نحوي در شاهنامه با بررسي جملات مركب در جلد اول (مطالعۀ موردي: ناهمپايگي كانوني همراه با افزوده)

هدف و زمينه: جمله بزرگترين واحد زباني در ساختمان زبان فارسي است كه در رأس كلمه و گروه قرار ميگيرد. در اين مقاله با توجه به بخش نحوي نظريۀ نقش و ارجاع، جملات مركب در جلد اول شاهنامه بررسي ميشود و به اين پرسشها پاسخ خواهد داد كه آيا با بررسي جملات مركب در شاهنامه ميتوان ايجاز شاهنامه را ثابت كرد؟ ساختمان جملات مركّب در بخش ناهمپايگي كانوني همراه با افزوده، از چه الگويي پيروي ميكند؟ روش مطالعه: اين مقاله با روش توصيفي-تحليلي انجام شده است. در اين مقاله ابتدا از طريق محاسبۀ جدول مورگان، حجم نمونه در جلد اول تعيين شد، سپس ابيات بصورت جداگانه در جدول مورگان قرار گرفت و قلمرو پژوهش به دست آمد. يافته ها: جملات مركب شاهنامه در سطح نحوي به ترتيب بسامد از سه الگو بهره برده ‌است: الف) جملۀ پيرو در مصراع اول و پايه در مصراع دوم، ب) جملات پايه و پيرو در يك مصراع، ج) جملات پيرو در مصراع دوم و پايه در مصراع اول. نتيجه گيري: در جلد اول، 225 بيت شامل جملات مركب است و از اين ميان،20 بيت به ناهمپايگي كانوني همراه با افزوده اختصاص دارد. در جملات مركبي كه عدم توصيف مشاهده ميشود، اطناب جايگاهي ندارد و با وجود حذفهاي اجزاي جمله به قرينه، ميتوان به حضور پررنگ ايجاز در اين جملات پي برد. با توجه ‌به كاربرد جملات مركب در يك بيت و عدم گسترش جمله به بيت يا ابيات بعد، ساختمان زباني شاهنامه داراي ايجاز ساختاري در نحو كلام است كه ايجاز به روش حذف بيشترين بسامد را دارد.