مقايسۀ تطبيقي داستان زال و رودابه و داستان راپونزل بر اساس نظريه روايت‌شناسي ساختگرا

زمينه و هدف: يكي از عاشقانه هاي نيك‌بنيان شاهنامه فردوسي، داستان زال و رودابه است؛ اثري كه حماسه و عشق را به زيبايي در هم آميخته و به زبان شعر روايت كرده است. مشابه اين داستان در ادبيات عاميانه اروپا، داستاني به نام راپونزل است كه شباهتهاي چشمگيري با داستان زال و رودابه دارد. هدف از اين پژوهش بررسي تطبيقي دو داستان و واكاوي اين موضوع است كه آيا داستان راپونزل از داستان زال و رودابه اقتباس شده است يا نه. روش مطالعه: اين پژوهش بر اساس نظريه روايت‌شناسي به مقايسه تطبيقي داستان راپونزل و داستان زال و رودابه ميپردازد. پس از ديرينه شناسي داستانها مشخص شد كه داستان راپونزل يك قرن پيش از معرفي و ورود شاهنامه به اروپا، در ايتاليا چاپ شده و در ادبيات عاميانه مردمان ساحل دانوب وجود داشته است؛ بنابراين فرضيه مقتبس بودن راپونزل از شاهنامه رد ميشود. يافته ها: در همانندسنجي گفتماني اين داستانها، عناصر و نمادهاي مشتركي همچون اصالت عشق، برج و بلندي و كوه، گيسو و گيسوافشاندن و فرزند يافت شد كه بر كهن‌الگوها و ديدگاههاي مشترك فرهنگي خاستگاههاي هردو داستان اشاره دارد. نتيجه گيري: در هر دو داستان، عشق راه رسيدن به تعالي معرفي شده و رونده اي است كه راه خود را به سوي وصال باز ميكند و در نهايت، پيروزي با عشق است. از سوي ديگر، خرد و عشق بالهاي پريدن و تعالي معرفي ميشوند كه خرد بي‌ عشق و عشق بي‌ خرد معنا ندارد. «بلندي» نيز كه در هر دو داستان در شمايلِ برج خودنمايي ميكند، نشانگر ميل دروني انسان به فرارفتن است و آنچه ميتواند زمينه اين تعالي را فراهم سازد، گيسوي فروهشته يار است و بالأخره اينكه فرزندآوري به تداوم منش عاشقانه و جاودانگي اشاره دارد كه در داستان زال و سيمرغ به زاده شدن رستم و در داستان راپونزل به تولد دوقلوها مي‎انجامد. در مجموع اگرچه اين داستانها سير روايي مشابهي ندارند، به لحاظ گفتماني و پيام اثر، وجوه مشترك زيادي را ميتوان در آنها برشمرد كه نشان ميدهد اين همانندي اتفاقي نيست.