تحليل سبك‌شناسي و آسيب‌شناسي دو اثر عرفاني-عاشورايي (آتشكدۀ نير تبريزي و گنجينۀ الاسرار عمان ساماني)

زمينه و هدف: آتشكدۀ نيّر تبريزي و گنجينۀ الاسرار عمان ساماني دو اثر فاخر ادبيات فارسي هستند كه سرايندگانشان براي اولين بار با نگرشي عرفاني به شرح واقعۀ عاشورا پرداخته اند. بررسي و تبيين مسائل سبكي، نكات قوت و ضعف اين دو اثر فاخر در حوزۀ ادبيات عاشورايي و تحليل محتواي آنان جهت غنا بخشيدن به آموزه هاي عرفاني ناب اسلامي و فرهنگ ديني از اهميت خاصي برخوردار است. روش مطالعه: پژوهش پيش ‌رو مطالعه اي توصيفي-تحليلي است كه داده هاي مورد نياز آن به شيوۀ كتابخانه اي گردآوري شده است. آثار مورد مطالعه گنجينۀ الاسرار عمان ساماني و آتشكدۀ نيّر تبريزي ميباشد. يافته ها: سرايندگان اين منظومه ها فراوان از امكانات زباني و ابزارهاي هنري و ادبي بهره گرفته اند تا علاوه بر توصيف وقايع عاشورا و نمودن فضايل و رذايل، بخشي از جهانبيني شيعه را با نگاه عاشقانه و عارفانه به تصوير بكشند. استفاده از تعبيرات و تركيبات عرفاني، تمثيل گرايي، نمادپردازي، طبيعت گرايي، تلميح به آيات و احاديث قدسي و به كارگيري اسلوب مناظره از ويژگيهاي بارز ادبي و سبكي اين دو منظومه است. نتيجه گيري: با وجود همۀ اين برجستگيهاي ادبي و سبكي، در برخي مواقع مباحثي چون بيان شطحيات، ترك ادب شرعي در تصاوير مرتبط با اولياء، خلط افسانه و تاريخ و استناد به روايات ضعيف در دو منظومه قابل‌مشاهده است.