بررسي عناصر چهارگانه و نقش نمادين آنها در پيوند با مسائل سياسي-اجتماعي شعر مشروطه

زمينه و هدف: يكي از جريانهاي مهم و اساسي شعر معاصر، شعر نمادين يا سمبوليك ميباشد. طبق نظر بسياري از منتقدان و صاحب‌نظران، از دلايل اصلي گرايش و توجه شاعران معاصر به شعر نمادين، تغيير و تحول فضاي سياسي و اجتماعي ايران در دوران معاصر است. افزون بر اين نظر ميتوان آشنايي شاعران بصورت اندك‌اندك با جريانهاي شعري اروپايي و مكتب سمبوليسم نيز اشاره كرد. در دوران مشروطه كاربرد نماد بويژه نمادهاي مرتبط با عناصر طبيعي و چهارگانه در خدمت بيان مقاصد و اهداف سياسي-اجتماعي شاعران قرار گرفته است؛ از اين رو هدف پژوهش پيش ‌رو بررسي عناصر چهارگانۀ طبيعت (آب، باد، خاك، آتش) در شعر مشروطه (اشعار ميرزادۀ عشقي، نسيم شمال و عارف قزويني) است تا مشخص شود چگونه شاعران اين دوران از اين عناصر در جهت تبيين مقاصد سياسي و اجتماعي بهره برده اند. روش مطالعه: اين مقاله براساس مطالعات كتابخانه اي و شيوۀ توصيفي-تحليلي انجام شده است. يافته ها: توجه به عناصر اربعه همواره در ميان فرهنگ و باور ملل گوناگون و از جمله اديبان و شاعران ايراني جايگاه و نقش پررنگي داشته است و سبب به وجود آمدن انديشه ها، تصورات و مفاهيم عميق و قابل ‌توجهي شده است. اين عناصر در شعر فارسي در ادوار گوناگون به اشكال گسترده و هنري نمود پيدا كرده است. در دوران مشروطه، بويژه اشعار ميرزادۀ عشقي، عارف قزويني، و نسيم شمال، نمادپردازي با بهره گيري از عناصر طبيعت در راستاي توجه به مسائل سياسي-اجتماعي مورد توجه قرار گرفته است. نتيجه گيري: ميرزادۀ عشقي، نسيم شمال و عارف قزويني با توجه به چهار عنصر آب، باد، خاك و آتش مفاهيمي چون وطن، ويرانگري و عصيان شاهان و حاكمان ظالم، نابودي ميهن، از دست رفتن آزادي و استقلال كشور و استعمار آن توسط بيگانگان را به تصوير كشيده اند.