تحليل ساختار صوري و محتوايي نسخۀ خطي منظومۀ «جمشيدنامه» عبدي بيگ نويدي شيرازي

زمينه و هدف: منظومۀ منتشرنشدۀ «جمشيدنامه» از عبدي بيگ نويدي شيرازي، شاعر عهد صفوي، ﺩﺭ ﺳﺎﻝ 943 ه.ق ﺩﺭ ﺑﺤﺮ ﻫﺰﺝ ﻭ ﺩﺭ 3378 ﺑﻴﺖ ﺳﺮﻭﺩﻩ ﺷﺪﻩ است. يك نسخۀ خطي قابل دسترس از اين مثنوي كه به خط نستعليق نگاشته شده و تا كنون تصحيح، چاپ و منتشر نشده، به شماره 2425 در كتابخانۀ مركزي دانشگاه تهران موجود است. نسخۀ ديگر اين منظومه با شمارۀ ثبت 3819 در آرشيو فرهنگستان علوم آذربايجان شوروي قابل دسترس نيست. اين منظومه، كه يكي از منظومه هاي سه خمسۀ عبدي بيگ نويدي شيرازي است و به پيروي از نظامي سروده شده، ﻣﺎﺟﺮﺍﻱ ﻋﺸﻖ ﻭ ﺩﻟﺪﺍﺩﮔﻲ ﺟﻤﺸﻴﺪ ﺑﻪ ﺩل‌آﺭﺍ، ﺩﺧﺘﺮ ﭘﺎﺩﺷﺎﻩ ﺯﺍﺑﻞ، را به تصوير كشيده است. هدف مقالۀ حاضر بررسي سبك اين منظومه است. روش مطالعه: اين پژوهش با روش توصيفي- تحليلي صورت گرفته است. يافته ها: ساختار صوري و محتوايي اين اثر در سه سطح زباني، بلاغي و فكري بر اساس دگرگونيهاي بنيادين سياسي، اجتماعي و فرهنگي ايران در آغاز قرن دهم هجري و تحولاتي كه در طرز شعر و شاعري، محتوا و جهانبيني، شيوۀ تخيل و تصويرپردازي به وجود آمده، شكل گرفته و در حقيقت گامي بسوي نوآوري و پديد آوردن سبكي ميان سبك هندي و سبك عراقي بوده است. نتيجه گيري: در شعر عبدي بيگ از تركيبات پيچيده و انتزاعي شعراي سبك هندي خبري نيست و تركيبهاي او متناسب با زبان ساده و روان شعرش ساخته شده اند. در سطح ادبي نيز وجود انواع صور خيال و تصاوير زيبا، مضمون‌آفرينيها، نازك‌خياليها و انواع صنايع لفظي و معنوي در جاي جاي كلام عبدي بيگ مؤيد تبحر او در فنون بلاغي و كاربرد امكانات زبان هنري است. آنچه در سطح فكري منظومه حائز اهميت است، اشارات تاريخي و ديني و تلميح به داستانهاي آنان در جاي‌جاي ديوان است.