بررسي تطبيقي ساختار طرح روايت در نظريۀ ساختارگرايي در منظومه هاي «ليلي و مجنون» نظامي گنجوي و «مم و زين» احمد خاني

زمينه و هدف: در ميان آثار ادبي به جاي مانده، داستان بخش زيادي را به خود اختصاص داده است و هر داستان نوشته شده در گذشته و حال، داراي عناصري است كه هريك از اين عناصر در موفقيت و يا عدم موفقيت يك داستان و نويسندۀ آن نقش بسزايي دارد. نظريۀ ساختارگرايي در خصوص شناخت، بررسي روايت‌ها بر پايۀ قواعد و الگوهايي كه به واسطه ساختار بنيادين به وجود آمده اند، ميپردازد. طرح داستان يكي از مهمترين عناصر روايت و اصليترين جزئي است كه در تحليل‌هاي ساختارگرايان واكاوي ميشود. دو كتاب «مم و زين» در ادبيات كردي و «ليلي و مجنون» در ادبيات فارسي به دليل شباهتهاي ساختاري و معنايي و شخصيت‌هاي عاشق و معشوق قابل بررسي تطبيقي در حيطۀ نظريۀ طرح داستان ساختگرا هستند. روش مطالعه: اين تحقيق از نوع توصيفي- تحليلي و به كمك منابع كتابخانه اي فراهم آمده، به مطالعۀ ساختار روايي طرح داستان غنايي «ليلي و مجنون» نظامي در ادب پارسي و «مم و زين» احمد خاني در ادب كُردي پرداخته است. يافته ها: يافته هاي پژوهش حاضر نشان ميدهد كه در هر دو روايت با ژانري عاشقانه مواجهيم كه طرحي مشابه و سير روايي يكساني دارند. در هر دو داستان در ابتدا مقدمه اي شامل معرفي شخصيت‌ها، مكان و زمان به چشم ميخورد‌ و داستان‌ها ضمن ايجاد گره به سمت اوج حركت ميكنند. نتيجه گيري: ‌گرهگشايي در اين دو روايت شبيه به پايان داستانهاي مدرن است و گويا راوي آن را بر عهدۀ خود مخاطب گذاشته است، زيرا گره داستان گشوده نميشود. از نظر ساختار پيرنگ بين دو داستان شباهتهاي بسياري وجود دارد و در هر دو داستان بر عاشقان رنجي بسيار وارد ميشود.