مقايسۀ وجوه فكري و ادبي اشعار حافظ شيرازي و سلمان ساوجي

زمينه و هدف: سلمان ساوجي و حافظ شيرازي، دو غزلپرداز بزرگ سده هشتم و معاصر يكديگر هستند. مشهور است كه حافظ از ديوانهاي شاعران بسياري بهره برده و اصطلاحات، تركيبات و توصيفات بيشماري، حتي مصراعها و بيتي را تقريباً كامل از آنان در غزلهاي خود به كار برده است؛ از اين رو تأثير سلمان بر حافظ بيشتر منطقي و معقول مينُمايد. در اين مقاله سعي شده است اشعار اين دو شاعر در دو سطح فكري و ادبي مورد مقايسه قرار بگيرد. روش مطالعه: نوع روش تحقيق در اين پژوهش، توصيفي ـ تحليلي است. يافته ها: در سطح فكري، مشرب عرفاني هر دو شاعر، عرفان خراباتي و عاشقانه است. مضامين انتقادي و اجتماعي نيز در شعر اين دو شاعر وجود دارد كه بيشتر بصورت طنز جلوه گر ميشود؛ اما سلمان در مورد صوفي و تصوف، نظريۀ تقريباً ثابت و مشخصِ حافظ را ندارد. در سطح ادبي نيز شعر حافظ و سلمان بسيار شبيه است. مشخصترين ويژگي سبكي حافظ، بكارگيري ايهام و انواع آن است كه همين خصلت در شعر سلمان نيز وجود دارد. غزليات و قصايد سلمان مملو از ايهامهاي شاعرانه و استادانه است و از همين رو برخي سبك حافظ را در اين زمينه به سبك سلمان نزديك دانسته اند. نتيجه گيري: در شعر حافظ و سلمان، مضامين مشترك فكري و ادبي موجود است و حافظ در برخي مشتركات فكري و ادبي از سلمان ساوجي متأثر و از آن بهره مند بوده و به استقبال اين مضامين رفته است؛ اما چنانكه مشهود و مسلم است شعر حافظ در مرتبه اي بالاتر و والاتر از شعر سلمان قرار گرفته است (به دليل ارزش هنري).