تأثيرپذيري‌هاي شهريار از نظامي گنجوي

تأثير نظامي بر اغلب آثاري كه بعد از قرن ششم سروده شده، مشهود است. شاعران معاصر نيز از اين مقوله مستثني نبوده و ضمن برقراري رابطه‌ي بينامتني با آثار نظامي گنجوي معناهاي شعر خود را گسترش داده‌اند. اين مقاله كه به شيوه‌ي توصيفي- تحليلي انجام شده، بر اين فرض مبتني است كه متون كهن با گذشت زمان، يك‌سره به فراموشي سپرده نمي‌شوند؛ بلكه در متونِ سپسين به شيوه‌هاي گوناگون بازتوليد مي‌‌شوند. محمدحسين شهريار ازجمله سخن‌گويان روزگار ماست كه از زبان، هنر و انديشه‌ي نظامي بسيار اثر پذيرفته است. هرچند بوطيقاي شعر شهريار و نظامي از اساس نسبت و قرابت چنداني با هم ندارد؛ اما شهريار توانسته از برخي ابعادِ شعرِ نظامي بهره‌هاي هوشمندانه‌اي ببرد. ما در پژوهش پيش رو ابتدا به نحوه‌ي يادكردِ شهريار و نوعِ نگاه او به شخصيت و آثار نظامي پرداخته‌ايم و سپس به بعضي از شباهت‌هاي مضموني، زباني و هنري آن دو اشاره كرده‌ايم. تأثر اصلي شهريار به تصريح خود او از توصيفات و تابلوهاي نظامي است. شهريار تابلوسازي را در پرتو موازين رمانتيسم تعريف مي‌كند. تابلوسازي از اين لحاظ، شاخ و برگ دادن به تصوير يا موضوعي مشخص است كه شبيه آن را در ميانه‌ي‌ داستان‌هاي نظامي نيز مي‌توان ديد. احتمال مي‌رود كه شهريار در معراجيه‌پردازي و فرزندنامه‌سرايي نيز از نظامي الهام گرفته است. حكمت‌گويي، گرايش به دَرج مضامين ترسايي و شبانه‌سرايي هم از ديگر وجوه مشترك فكري در بين نظامي و شهريار است. در نگرشي كلي، بيشترين اثرپذيري‌ها در ساحت تصويرآفريني و فكري مشاهده مي‌شود. در مرتبه‌ي بعدي، شهريار به زبانِ نظامي آن‌گاه كه روي در رواني و نرمي مي‌گذارد، توجه نشان مي‌دهد.