مقايسۀ ديدگاه ملاصدرا و ابن برّجان دربارۀ حروف مقطعه‏

مسئلۀ حروف مقطعه يكي از مسائل مهمي است كه مفسران قرآن‌كريم با رويكردهاي مختلف، به آن پرداخته‌اند. ملاصدرا و ابن‌برّجان دو متفكري هستند كه در اين‌باره بحث كرده‌اند و ديدگاه آن‌ها قابل مقايسه است. هدف اين مقاله بررسي ديدگاه ملاصدرا و ابن‌برّجان دربارۀ حروف مقطعه با رويكرد مقايسه‌اي و به روش اسنادي و توصيفي-تحليلي است. يافته‌ها بيانگرِ تبعيت و تأثيرپذيريِ ملاصدرا از ابن‌سينا و عين‌القضات است؛ ولي ديدگاه ابن‌برّجان دربارۀ ماهيت‌كلي حروف مقطعه، جديد است. ملاصدرا قائل به دلالت اين حروف بر مراتب موجودات است. ابن‌برّجان اين حروف را واسطۀ كتاب‌مبين و قرآن مي‌داند كه بر اسماء‌الله دلالت دارند. ديدگاه اين دو متفكر دربارۀ امكان فهم حروف مقطعه، مجمل‌دانستن اين حروف، مطرح‌كردن قسم، دلالت الم بر اسماء‌الله و دلالت يس بر انسان كامل شباهت دارد و دربارۀ ماهيت‌كلي حروف مقطعه، معنايابي جزئي آن‌ها، ميزان استناد به آيات قرآن و تأثيرپذيري از ديگران متفاوت است. رويكرد دو متفكر (فلسفي/عرفاني) نقش اساسي در پيدايش شباهت‌ها و تفاوت‌ها دارد. نقدهايي نيز به نظرات آن‌ها وارد است.