تحليل محتواي مقوله‌اي و ساختار هندسي خطبۀ حضرت زهرا (س) در مسجد النبي (ص)‏

خطبۀ حضرت‌زهرا(س) پس از رحلت پيامبر خدا(ص) كه در مسجد بيان شده و به نام خطبۀ فدكيه مشهور گشته، يكي از معتبرترين نصوص ديني و در عين حال، يكي از مهم‌ترين اسناد باقي‌مانده از تاريخ صدر اسلام است كه به‌خوبي اوضاع جامعۀ اسلامي در آن شرايط را به تصوير مي‌كشد. حضرت‌زهرا(س)، به‌عنوان فردي مطلّع از معارف حقيقي دين اسلام و آگاه به مسائل زمان خود، در اين خطبه به آسيب‌شناسي جامعه پرداخته و ضمن برشمردن مشكلات و ريشه‌يابي آن‌ها، راهكارهاي خروج از وضعيت نامطلوب را بيان مي‌كنند؛ وليكن متأسفانه اين مباحث تاريخي و مورد نياز جوامع اسلامي، به علت طرح بحث از مسئلۀ فدك در انتهاي خطبه، تحت ‌تأثير آن قرار گرفته و اين پيش‌فرض براي اكثريت ايجاد شده است كه گويا دغدغۀ آن حضرت(س) صرفاً بازپس‌گيري ميراث پدري بوده و به همين دليل به حاكم وقت جامعۀ اسلامي اعتراض نموده است. در اين پژوهش با استفاده از روش تحليل محتوا و تكنيك تحليل مقوله‌اي تلاش گرديده با شناسايي دقيق موضوعات اصلي و فرعي خطبه، مقوله‌هاي مهم مطرح شده در متن را كشف كرده و ساختار هندسي محتواي خطبه را ترسيم كنيم. نتايج تحقيق نشان مي‌دهد كه اصلي‌ترين مقوله‌هاي اين خطبه، آسيب‌شناسي جامعۀ اسلامي و بيان راهكارهاي خروج از آن مي‌باشد و تنها بخش اندكي از خطبه كه در واقع پاسخ اجباري به سؤال ابوبكر بوده، به موضوع فدك و اثبات حق ارث فرزندان انبياء اختصاص دارد. رهآورد استفاده از روش تحليل محتواي مقوله‌اي در اين پژوهش، ترسيم دقيق محتواي خطبه به همراه تشريح ابعاد مختلف هر بخش به منظور فهم دقيق و كامل نصوص ديني است.