تحليل پهنه‌اي روند تغييرات و آشكارسازي نقطه‌ي شكستِ سري زماني تبخير-تعرق ماهانه در مازندران

تبخير-تعرق مرجع به‌عنوان شاخص مهمي از تقاضاي تبخير نيوار، يك عامل مهم براي مطالعات اقليمي و هيدرولوژيكي است. با توجه به وقوع تغيير اقليم و ايجاد نوسانات زياد در ميزان بارش و وقوع خشك‌سالي‌هاي ضعيف تا شديد، مطالعه در زمينه‌ي بررسي تغييرات تبخير-تعرق حائز اهميت است. در اين پژوهش، به‌منظور بررسي تغييرات زماني-مكاني روند و نقطه‌ي شكست در سري زماني تبخير-تعرق مرجع براي فصل‌هاي مختلف سال در استان مازندران در يك دوره‌ي 40 ساله (2020-1981) از داده‌هاي شبكه‌اي ماهواره‌اي (با وضوح حدود 5 كيلومتر) استفاده شد. جهت بررسي تغييرات روند و ارائه پهنه‌ي تغييرات نقطه‌ي شكست در تبخير-تعرق از آزمون‌هاي ناپارامتري من-كندال، شيب سن، پتيت و رگرسيون چندك استفاده شد. ضريب همبستگي بين داده‌هاي تبخير-تعرق شبكه‌اي با داده‌هاي زميني ايستگاهي در اغلب ايستگاه ها بيش از 9/0 و ميانگين مقدار اريب 24/0 برآورد شد. نتايج آزمون پتيت، بيشترين زمان وقوع تغييرات ناگهاني در تبخير-تعرق مرجع در فصل‌هاي بهار، پاييز و زمستان را به ترتيب در سال هاي 2013، 2010-2007 و 1999 نشان داد. مقادير بالاي تبخير-تعرق براي فصل‌هاي بهار در نيمه‌ي شرقي، براي تابستان در نيمه‌ي شمالي و براي زمستان در نوار جنوبي و غربي افزايش (به ترتيب با درصد شيب فصلي 45، 75 و 120 درصد) اما براي فصل پاييز در شمال استان كاهش (با شيب 45- درصد) يافته است. به‌طوركلي نرخ شيب‌هاي معني‌دار افزايشي براي مقادير بالاي تبخير-تعرق بيشتر از ميانگين بوده است. افزايش قابل‌توجه مقادير بالاي تبخير-تعرق به‌ويژه در فصل خشك سال، موجب كاهش منابع آب و اختلال در بخش كشاورزي خواهد شد. بنابراين بايد روش‌هاي علمي و عملي براي مديريت تبخير-تعرق مرجع در سطح استان لحاظ شود.