نقش محلول‌پاشي دود مشتق شده از گياه بر عملكرد و خصوصيات رشدي ارقام گندم نان (Triticum aestivum L.)

نگراني‌هاي مربوط به امنيت غذايي، افزايش توليد محصولات كشاورزي را به دليل افزايش روزافزون جمعيت جهان با پيش‌بيني بيش از 9.6 ميليارد نفر تا سال 2050 الزامي كرده‌است. گزارش شده‌است كه محتويات مختلف فيزيكو‌شيميايي گياهان توسط محلول دود حاصل از گياه افزايش مي‌يابد. تركيبات زيستي فعال دود در آب محلول بوده و در غلظت‌هاي خيلي پايين پاسخ‌هاي فيزيولوژيك قابل توجهي را در گياهان ايجاد مي‌كنند. اين تركيبات را مي‌توان در شكل عصاره آبي تحت عنوان دودآب، با طراحي دستگاهي بر مبناي پژوهش‌هاي پيشين در اين زمينه مورداستفاده قرار داد. از طريق مطالعات مختلف ثابت شد‌ه‌است كه فعاليت تقويت‌كننده دود به دليل وجود تركيب كاريكين (KARs) است. به‌منظور بررسي اثر محلول‌پاشي برگي دودآب بر برخي از شاخص‌هاي رشد، عملكرد و اجزاي عملكرد دانه گندم، پژوهشي در مزرعه تحقيقاتي پرديس كشاورزي و منابع طبيعي، دانشگاه رازي، طي دو سال زراعي 1399-1398 و 1400-1399 به صورت فاكتوريل در قالب طرح پايه بلوك‌هاي كامل تصادفي(RCBD) با سه تكرار انجام شد. فاكتورها شامل ارقام گندم آبي(ميهن و سيروان) و محلول‌‌پاشي دود آب با غلظت يك ليتر در هكتار در مراحل فنولوژيك رشدي گندم در يازده سطح شامل عدم كاربرد (شاهد)، كاربرد در مراحل برجستگي دوگانه، تشكيل گره دوم، ظهور سنبله، گرده‌افشاني، برجستگي دوگانه + تشكيل گره دوم، برجستگي دوگانه + ظهور سنبله، برجستگي دوگانه + گرده‌افشاني، تشكيل گره دوم + ظهور سنبله، تشكيل گره دوم + گرده‌افشاني، ظهور سنبله + گرده‌افشاني بود. صفات مورد مطالعه در اين تحقيق شامل عملكرد دانه، عملكرد بيولوژيكي، شاخص برداشت، دانه در سنبله، وزن هزار دانه، طول پرشدن دانه و سرعت پرشدن دانه بود.نتايج اين مطالعه نشان داد بيش‌ترين سرعت پرشدن دانه با محلول‌پاشي دود آب در مرحله‌ي تشكيل گره دوم با متوسط (1.38 ميلي‌گرم در روز) در هر دو رقم ميهن و سيروان بود و بيش‌ترين وزن هزار دانه با متوسط (93/ 48 گرم) در رقم مهين در محلول‌پاشي در مرحله‌ي ظهور سنبله بدست آمد، همچنين محلول‌‌پاشي در مرحله‌ي برجستگي دوگانه + تشكيل گره دوم بيش‌ترين شاخص برداشت با متوسط (45.79 درصد) و طول پرشدن دانه با متوسط (48.51 روز) كه همگي در رقم ميهن بود. محلول‌‌پاشي در مراحل برجستگي دوگانه + تشكيل گره دوم و گرده افشاني بيش‌ترين عملكرد دانه با متوسط (6.02 تن در هكتار) را موجب شد. بيش‌ترين تعداد دانه در سنبله با متوسط (55.83) و عملكرد بيولوژيك با متوسط (15.61 تن در هكتار) مربوط به محلول‌پاشي در مرحله‌‌ي برجستگي دوگانه + ظهور سنبله در رقم ميهن بود. دودآب داراي پتانسيل لازم براي افزايش كميت گندم مي‌باشد. در صورت تأييد نتايج اين پژوهش در تحقيقات ديگر، مي‌توان استفاده از دودآب را به عنوان يك فناوري كاربردي و كم هزينه توصيه كرد.