تجزيه پايداري عملكرد گندم دوروم با استفاده از مدل‌هاي SHMM و GGE باي پلات

گندم دوروم (Triticum turgidum L. var. durum) يك محصول مهم براي رژيم غذايي انسان است كه در بسياري از نقاط جهان عمدتاً براي سمولينا و در نتيجه توليد ماكاروني كشت مي ­شود. به ­منظور بررسي پايداري عملكرد دانه، 17 لاين اميدبخش گندم دوروم به ­همراه دو شاهد گندم دوروم (هانا و آران) و يك شاهد گندم نان (مهرگان) در مراكز تحقيقات كشاورزي و منابع طبيعي كرمانشاه، خرم­آباد، كرج، دزفول و فارس (داراب) مقايسه شدند. اين تحقيق در قالب طرح بلوك­ هاي كامل تصادفي با 3 تكرار و در دو سال  زراعي (1401-1399) انجام شد. نتايج تجزيه واريانس مركب عملكرد دانه نشان داد اختلاف بين محيط­ هاي اجراي آزمايش، ژنوتيپ ­ها و اثر متقابل ژنوتيپ × محيط در سطح 1 درصد معني­ دار مي­باشد. بيشترين عملكرد دانه در سال اول اجراي آزمايش در كرمانشاه (Ker1) (8441 كيلوگرم در هكتار) و كمترين عملكرد دانه در خرم­آباد در سال اول (Kho1) (5648 كيلوگرم در هكتار) و كرج در سال دوم (Kar2) (5961 كيلوگرم در هكتار) مشاهده شد. با توجه به نتايج GGE باي پلات، دو گروه محيطي مشخص گرديد. اولين گروه محيطي شامل محيط ­هاي Kho1، Dar1، Kar1، Kar2 و Dar2 بود و ژنوتيپ ­هاي 18، 17، 2 و 19 جزء ژنوتيپ­ هاي برتر در اين محيط­ ها بودند. دومين گروه محيطي شامل Kho2، Dez1، Ker2، Dez2 و Ker1 بود و ژنوتيپ ­هاي 12، 9 و 8 جزء ژنوتيپ ­هاي برتر در اين محيط ­ها بودند. نتايج باي ­پلات نشان داد ژنوتيپ­ هاي 10، 5، 13، 18 و 16 به ­ترتيب پايداري عملكرد بيشتري نسبت به ساير ژنوتيپ­ ها داشتند. مقايسه ژنوتيپ ­هاي مورد بررسي با ژنوتيپ ايده­ آل نشان داد كه ژنوتيپ ­هاي 18 و 10 به­ ترتيب نزديك ­ترين ژنوتيپ­ ها به ژنوتيپ ايده ­آل مي ­باشند كه علاوه بر عملكرد بالاي دانه، داراي پايداري عملكرد بالا نيز هستند. همچنين، Dar2 نزديك ترين محيط به محيط­ ايده ­آل بود. نتايج نشان داد دسته ­بندي محيط ­ها بر اساس مدل SHMM كاملاً با مدل GGE باي ­پلات انطباق داشت. محيط ­هاي Dar2 و Ker1 نسبت به ساير محيط ­ها از قابليت تمايز بالايي برخوردار بودند. در نهايت نتايج نشان داد كه ژنوتيپ­ هاي 18 (DW-99-18) و 10 (Dw-99-10) جزء بهترين ژنوتيپ ­ها از نظر عملكرد دانه بالا و پايداري عملكرد هستند. اين لاين ها در آزمايشات تحقيقي- ترويجي در شرايط زارعين مورد بررسي بيشتر قرار خواهند گرفت و هر كدام از آنها كه در مزارع زارعين نيز برتري خود را نشان دهد به­ عنوان رقم جديد براي مناطق معتدل و گرم كشور معرفي خواهد شد.