بررسي ردپاي آب محصول زعفران در دشت بيرجند تحت شرايط تغيير اقليم

بررسي و شناسايي ميزان آب واقعي استفاده شده براي محصولات مختلف كشاورزي از اهميت ويژه اي برخوردار است و با در نظر گرفتن چنين ارزيابي هايي مي توان راهكارهاي مناسبي جهت كاهش مصرف آب كشاورزي ارائه داد كه داراي اهميت بالايي است. شاخص ردپاي آب به عنوان يك شاخص جهاني مقدار واقعي آب مصرفي محصولات را براساس شرايط و اقليم هر منطقه نشان مي دهد. از طرفي ديگر پديده تغيير اقليم از مهم ترين چالش هاي زيست محيطي است كه بر منابع آب تأثير بسزايي دارد. بنابراين ارزيابي اين پديده نيز جهت پيش بيني تأثير آن بر مصرف آب در بخش كشاورزي امري مهم و ضروري است. در اين تحقيق به شبيه سازي پارامترهاي اقليمي با استفاده از مدل گزارش ششم گردش عمومي جوي اقيانوسي MIROCES2L تحت سه سناريوي SSP1-2.6، SSP2-4.5 و SSP5-8.5 در دشت بيرجند پرداخته شده است و سپس با استفاده از نتايج آن محاسبه پيش بيني ردپاي آب آبي و ردپاي آب سبز محصول استراتژيك زعفران در منطقه دشت بيرجند انجام شد. نتايج بخش اول نشان داد كه حداقل دما و حداكثر دما در هر سه سناريو در آينده نزديك (2022-2050) به طور كلي افزايش يافته است و پارامتر بارش در پاييز و زمستان افزايش و در بهار و تابستان كاهش مي‌يابد. در بخش دوم نيز پيش بيني عملكرد محصول زعفران توسط مدل NIO نشان داد كه تحت سه سناريوي SSP1-2.6، SSP2-4.5 و SSP5-8.5 در آينده نزديك (2038-2022) به طور ميانگين به ترتيب به ميزان 0.13، 0.21 و 0.05 كيلوگرم بر هكتار نسبت به دوره مشاهداتي (2021-2005) كاهش يافته است و در ادامه نتايج نشان داد با افزايش نياز آبي در دوره آينده، ردپاي آب آبي، ردپاي آب سبز و ردپاي آب كل محصول زعفران تحت تأثير تغيير اقليم در دوره آينده تقريبا به ميزان 2 برابر نسبت به دوره مشاهداتي افزايش داشته است. هم چنين نسبت مصرف آب آبي به آب سبز در اين محصول در آينده تحت هر سه سناريو نسبت به دوره مشاهداتي از 1.91 تا 2.04 افزايش يافته است. بنابراين با وجود پديده تغيير اقليم، افزايش دما، افزايش نياز آبي و در نهايت افزايش ردپاي مصرف آب در منابع آب سطحي و زيرزميني در دشت بيرجند در طي سال هاي آينده، ضروري است تا براي پياده سازي الگوي مناسب مصارف آبي در دشت و به كار گرفتن راهكارهاي مناسب و مؤثر جهت كاهش ردپاي آب در منطقه مطالعاتي نيز روش هايي مبني بر كاهش سطح زيركشت، كم آبياري، تغيير الگوي كشت و تغيير تقويم زراعي نيز مطرح و اجرايي شوند.