بررسي بطلان قراردادهاي تفاضليِ مدت‌دار در صورت هم‌‌جنس و غير‌مكيل و موزون‌بودن عوضين

در بسياري از قراردادهاي پاياپاي، ناهمساني ارزش عوضين، سبب مي‌شود قرارداد به صورت تفاضلي منعقد شود و مقدار عوضين با يكديگر همسان نباشند. ضابطۀ مورد اتفاق فقيهان شيعي در اين قراردادهاي تفاضلي آن است كه اگر عوضين يك قرارداد مكيل يا موزون بوده و با يكديگر هم‌جنس باشند، اين قرارداد «ربا» و باطل است؛ اما افزون‌براين‌ برخي از فقيهان دربارۀ قراردادي كه عوضين آن‌‌ هرچند مكيل يا موزون نيستند، با يكديگر هم‌جنس مي‌باشند، اين ضابطه را مطرح كرده‌اند كه تنها در صورت نقد‌بودن مي‌توانند صحيح باشند؛ بنابراين پرسش آن است كه آيا اين قرارداد به صورت مدت‌دار (نسيه يا سلف) نيز صحيح است يا اينكه تنها به صورت نقدي مي‌تواند صحيح باشد؟ اين پژوهش با روش نقلي - وحياني و با داده‌پردازيِ تحليلي- انتقاديِ اطلاعات، به اين نتيجه دست يافته است كه براي اشتراط نقد‌بودن اين قرارداد دليل كافي وجود ندارد و بايد مطابق اطلاقات صحت قراردادها، حكم به صحت اين قرارداد حتي به صورت مدت‌دار شود؛ بنابراين نمي‌‌توان با استناد به ادلۀ ارائه‌شده براي بطلان، اطلاق صحت بيع در قانون مدني را كه شامل اين معامله نيز مي‌‌شود، طبق اصل چهارم قانون اساسي نامعتبر دانست.