تحليلي بر تحولات ساختار فضايي-كالبدي كلان‌شهرهاي ايران (مطالعه موردي: كلان‌شهر تبريز)

شناخت ساختار فضايي-كالبدي شهرها از منظر تحولات آن، يكي از عوامل مهم تأثيرگذار در ميزان موفقيت برنامه‌ريزان و دست‌اندركاران شهري است و مي‌تواند به بهبود محيط‌هاي شهري كمك شايان توجهي نمايد. در اين راستا، پژوهش حاضر با هدف بررسي تحولات ساختار فضايي-كالبدي در كلان‌شهر تبريز نگارش شده است. روش تحقيق در پژوهش حاضر آميخته (كمي-كيفي) با هدف كاربردي و ماهيت تحليلي-اكتشافي است كه به‌منظور تجزيه‌وتحليل اطلاعات از مدل هلدرن و تكنيك موران و كرنل در نرم‌افزار ArcGIS استفاده شده است. يافته‌هاي تحقيق براساس مدل هلدرن حاكي از آن است كه در دورۀ 1365-1335، 71 درصد از رشد فيزيكي شهر مربوط به رشد جمعيت و 29 درصد به رشد افقي مربوط است. در دورۀ 1385-1365 رشد جمعيتي و افقي شهر در حالت تقريباً مساوي (48 و 52 درصد) بوده و در دورۀ 1400-1385 رشد جمعيتي گسترده موجب رشد عمودي و شكل‌گيري شهر فشردۀ تبريز گرديده است. همچنين كلان‌شهر تبريز در يك حالت تك‌هسته‌اي (مركز شهر) قرار داشته و با توجه به تحولات صورت‌گرفته و افزايش عملكردهاي اداري، درماني و تفريحي در مناطق شرقي و صنايع در مناطق غربي، قابليت تبديل به يك الگوي توسعه‌اي چندهسته‌اي در ساختار فضايي خود را دارد. به عبارتي تحولات ساختار فضايي شهر در سال‌هاي اخير، تمركززدايي از مركز شهر را شاهد بوده است. نتايج نيز حاكي از آن است كه روند تحولات ساختار فضايي-كالبدي شهر از حالت سريع به متوسط و دوباره به سريع تغيير يافته است و دراين‌بين شاهد شكل‌گيري گستردۀ نابرابري‌ها و عدم تعادل‌هاي فضايي در ابعاد مختلف هستيم.